ویتامین ب۱ و لاغری

در سال‌های اخیر، چاقی به یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های سلامت عمومی تبدیل شده است. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیش از یک‌سوم جمعیت بزرگسال جهان دارای اضافه‌وزن هستند و حدود ۱۳ درصد در محدوده چاقی قرار دارند.

افزایش مصرف غذاهای فرآوری‌شده، کاهش تحرک و اختلال در سوخت‌وساز بدن از مهم‌ترین عوامل این وضعیت هستند. در چنین شرایطی، نقش ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها در تنظیم متابولیسم و کنترل وزن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.

در میان ویتامین‌های گروهB، ویتامین ب۱ یا تیامین جایگاه ویژه‌ای دارد. این ویتامین نقش کلیدی در تبدیل کربوهیدرات‌ها و چربی‌ها به انرژی دارد و برای عملکرد صحیح سلول‌های بدن ضروری است. از همین رو، پرسش مهمی مطرح می‌شود: آیا بین ویتامین ب۱ و لاغری ارتباطی وجود دارد؟

در این مقاله از مجله علمی داروکده، به بررسی علمی و کاربردی تأثیر ویتامین ب۱ برای لاغری، نحوه عملکرد آن در بدن، منابع غذایی و نکات ایمنی مصرف مکمل ویتامین B1 می‌پردازیم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• ویتامین ب۱ چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
• نقش ویتامین ب۱ در متابولیسم و چربی‌سوزی
• کمبود ویتامین B1 و تأثیر آن بر اضافه وزن و خستگی
• آیا مصرف مکمل ویتامین ب۱ باعث لاغری می‌شود؟
• تأثیر ویتامین B1 بر تنظیم قند خون و اشتها
• ویتامین ب۱ و بهبود عملکرد فیزیکی
• منابع طبیعی ویتامین ب۱ در رژیم غذایی

مدت زمان تقریبی مطالعه : 6 دقیقه
 

ویتامین ب۱ چیست و چه نقشی در بدن دارد؟

ویتامین B1 که با نام علمی تیامین نیز شناخته می‌شود، یکی از ویتامین‌های محلول در آب است که بدن قادر به ذخیره آن برای مدت طولانی نیست؛ بنابراین باید به‌صورت روزانه از طریق رژیم غذایی دریافت شود.

تیامین در واکنش‌های متعددی در بدن نقش دارد و به عنوان کوآنزیم تیامین پیروفسفات (TPP) در مسیرهای اصلی تولید انرژی از جمله گلیکولیز و چرخه کربس شرکت می‌کند.

این ویتامین برای فعالیت آنزیم‌های مهمی مانند پیرووات دهیدروژناز، آلفا-کتوگلوتارات دهیدروژناز و ترانس‌کتولاز ضروری است.

در واقع، بدون حضور تیامین، بدن قادر به تبدیل کامل گلوکز به انرژی (ATP) نخواهد بود. از این رو، ویتامین ب۱ برای عملکرد سلول‌های مغز، عضلات و قلب حیاتی است و نقش مستقیمی در تولید انرژی و چربی‌سوزی طبیعی بدن دارد.

علاوه بر متابولیسم انرژی، تیامین در سلامت سیستم عصبی، عملکرد قلب و بهبود سیستم ایمنی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ویتامین B1، خواص این ویتامین و نقش آن در بدن، مطالعه‌ی مقاله "همه چیز درباره ویتامین B1 یا تیامین" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی (داروساز) که در مجله علمی داروکده منتشر شده است؛ خالی از لطف نیست.
 

نقش ویتامین ب۱ در متابولیسم و چربی‌سوزی 

برای درک ارتباط میان ویتامین ب۱ و لاغری باید بدانیم که این ویتامین چگونه بر متابولیسم تأثیر می‌گذارد.

بدن برای تبدیل مواد غذایی به انرژی نیازمند عملکرد صحیح آنزیم‌های متابولیکی است. تیامین به عنوان یکی از عوامل فعال‌ساز این آنزیم‌ها، در تبدیل پیرووات به استیل‌کوآنزیم A نقش دارد؛ ترکیبی کلیدی که در چرخه کربس وارد شده و فرآیند اکسیداسیون اسیدهای چرب را آغاز می‌کند.

زمانی که میزان تیامین در بدن کاهش می‌یابد، تولید انرژی سلولی مختل می‌شود و در نتیجه، چربی‌ها و قندها به‌طور کامل سوزانده نمی‌شوند. این امر می‌تواند باعث کاهش متابولیسم پایه و در نهایت، سخت‌تر شدن روند کاهش وزن شود.

از سوی دیگر، در شرایطی که سطح تیامین کافی است، سلول‌های عضلانی کارایی بالاتری در مصرف انرژی دارند و بدن کالری بیشتری می‌سوزاند. این موضوع نشان می‌دهد که ویتامین ب۱ برای لاغری به‌صورت غیرمستقیم اهمیت دارد؛ زیرا متابولیسم را فعال نگه می‌دارد و از خستگی زودرس در طول فعالیت‌های ورزشی جلوگیری می‌کند.
 

کمبود ویتامین B1 و تأثیر آن بر اضافه وزن و خستگی

کمبود ویتامین B1 (هیپوتیامینوزیس) معمولاً در افرادی دیده می‌شود که رژیم‌های غذایی نامتعادل، پرکربوهیدرات یا کم‌پروتئین دارند. از علائم این کمبود می‌توان به خستگی مزمن، کاهش تمرکز، ضعف عضلانی، بی‌اشتهایی، تهوع و گاهی تپش قلب اشاره کرد.

در سطح سلولی، فقدان تیامین منجر به کاهش تولید ATP و افزایش تجمع اسید لاکتیک می‌شود. این وضعیت به احساس خستگی، کاهش تحمل فیزیکی و کاهش میل به فعالیت بدنی منجر می‌شود؛ یعنی دقیقاً عواملی که مانع موفقیت در رژیم‌های کاهش وزن می‌شوند.

تحقیقات نشان داده‌اند که افراد چاق معمولاً سطح پایین‌تری از تیامین در خون خود دارند. علت این موضوع می‌تواند مصرف بالای کربوهیدرات، اختلال در جذب روده‌ای یا افزایش نیاز بدن در اثر استرس اکسیداتیو باشد. به همین دلیل، تأمین کافی تیامین برای حفظ عملکرد طبیعی متابولیسم و جلوگیری از کند شدن روند لاغری اهمیت دارد.
 

آیا مصرف مکمل ویتامین ب۱ باعث لاغری می‌شود؟

پرسش بسیاری از افراد این است که آیا مصرف مکمل ویتامین ب۱ برای لاغری مؤثر است یا خیر؟

پاسخ علمی این است که تیامین به‌تنهایی باعث کاهش وزن نمی‌شود، اما در صورتی که بدن دچار کمبود آن باشد، جبران این کمبود می‌تواند به‌طور غیرمستقیم روند کاهش وزن را تسهیل کند.

ویتامین ب۱ از طریق حفظ کارایی مسیرهای تولید انرژی، مانع خستگی زودرس و افت عملکرد در زمان فعالیت فیزیکی می‌شود. در نتیجه، افراد می‌توانند فعالیت بدنی بیشتری انجام دهند و کالری بیشتری بسوزانند. اما در افرادی که سطح تیامین طبیعی دارند، مصرف مکمل ب۱ تأثیر قابل توجهی بر چربی‌سوزی ندارد.

به بیان دیگر، ویتامین ب۱ به خودی خود یک مکمل چربی‌سوز نیست، بلکه با بهبود عملکرد متابولیسم، به تسریع روند کاهش وزن کمک می‌کند.
 

تأثیر ویتامین B1 بر تنظیم قند خون و اشتها 

یکی از مسیرهای احتمالی تأثیر ویتامین ب۱ و لاغری مربوط به کنترل قند خون است. تیامین در تبدیل گلوکز به انرژی نقش کلیدی دارد و کمبود آن می‌تواند باعث افزایش قند خون و در نتیجه تمایل بیشتر به مصرف مواد قندی شود.

از سوی دیگر، تیامین با بهبود عملکرد سیستم عصبی مرکزی، به‌ویژه در بخش هیپوتالاموس که مرکز تنظیم اشتهاست، ممکن است در کاهش میل به پرخوری نیز مفید واقع شود.

هرچند این مکانیسم به‌طور کامل در انسان اثبات نشده است، اما شواهد اولیه حاکی از آن است که دریافت کافی تیامین می‌تواند به تعادل اشتها کمک کند.
 

ویتامین ب۱ و بهبود عملکرد فیزیکی

در زمان فعالیت بدنی شدید، نیاز بدن به ویتامین‌های گروه B افزایش می‌یابد.

تیامین برای تبدیل کربوهیدرات‌ها به انرژی و جلوگیری از تجمع اسید لاکتیک ضروری است. دریافت کافی این ویتامین باعث بهبود تحمل ورزشی و افزایش کارایی عضلات می‌شود.

بدیهی است که افرادی با سطح انرژی بالاتر، راحت‌تر می‌توانند برنامه‌های ورزشی را دنبال کنند و در نتیجه به اهداف کاهش وزن خود نزدیک‌تر شوند. از این منظر، ویتامین ب۱ برای لاغری از طریق افزایش توان فیزیکی و کاهش خستگی نقش حمایتی دارد.
 

منابع طبیعی ویتامین ب۱ در رژیم غذایی

بهترین راه برای تأمین ویتامین ب۱، رعایت رژیم غذایی متعادل و متنوع است. منابع طبیعی این ویتامین عبارتند از:

- غلات کامل مانند برنج قهوه‌ای، جو دوسر و گندم سبوس‌دار

- حبوبات نظیر عدس، لوبیا و نخود

- مغزها و دانه‌هایی مثل گردو، بادام‌زمینی و تخمه آفتابگردان

- گوشت بدون چربی، جگر و ماهی تن

- سبزیجات سبز مانند اسفناج و مارچوبه

پخت طولانی‌مدت و فرآوری زیاد مواد غذایی (مانند سفید کردن آرد) می‌تواند بخش قابل توجهی از تیامین را از بین ببرد.

به همین دلیل توصیه می‌شود از مواد غذایی تازه و کم‌فرآوری‌شده استفاده شود تا بدن به میزان کافی ویتامین ب۱ دریافت کند.
 

دوز مناسب ویتامین B1 و نکات ایمنی مصرف

میزان نیاز روزانه به ویتامین ب۱ بر اساس سن و جنس متفاوت است.

بزرگسالان به‌طور متوسط به حدود ۱.۱ تا ۱.۲ میلی‌گرم در روز نیاز دارند و این مقدار در دوران بارداری یا شیردهی ممکن است کمی بیشتر شود.

تیامین محلول در آب است، بنابراین مازاد آن از طریق ادرار دفع می‌شود و احتمال مسمومیت بسیار کم است.

با این حال، مصرف مکمل‌ها در دوزهای بالا بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.

افرادی که مشروبات الکلی مصرف می‌کنند یا دچار بیماری‌های گوارشی و سوء‌جذب هستند، بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب۱ قرار دارند و ممکن است نیاز این گروه افراد به دریافت مکمل‌های ویتامین B1 بیشتر باشد.
 

تیامین و استرس اکسیداتیو در چاقی

مطالعات جدید نشان داده‌اند که کمبود تیامین با افزایش استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن در بدن مرتبط است؛ دو عاملی که در چاقی و اختلالات متابولیکی نقش دارند.

ویتامین ب۱ با تقویت عملکرد آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، می‌تواند از تجمع رادیکال‌های آزاد و التهاب بافت چربی جلوگیری کند. این عملکرد باعث می‌شود متابولیسم بدن به سمت مصرف انرژی و چربی حرکت کند، نه ذخیره آن.
 

سخن پایانی

در جمع‌بندی می‌توان گفت ویتامین ب۱ و لاغری ارتباطی غیرمستقیم اما مهم با یکدیگر دارند.

تیامین به‌طور مستقیم باعث چربی‌سوزی نمی‌شود، اما نقش حیاتی در حفظ عملکرد متابولیک، تولید انرژی و افزایش توان بدنی دارد. در صورت کمبود این ویتامین، خستگی، کندی متابولیسم و ضعف عضلانی ممکن است مانع از کاهش وزن شوند.

بنابراین، دریافت کافی ویتامین ب۱ از طریق رژیم غذایی متنوع یا در صورت نیاز، مصرف مکمل ویتامینB1، می‌تواند از بهبود متابولیسم بدن پشتیبانی کند و روند کاهش وزن را تسهیل نماید.

به یاد داشته باشید، ویتامین ب۱ برای لاغری زمانی مؤثر است که در کنار تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی باشد.

برای اطمینان از دریافت مکمل‌های باکیفیت ویتامینB1، انتخاب یک منبع معتبر اهمیت بالایی دارد. داروکده، به عنوان نخستین و بزرگترین داروخانه آنلاین ایران، امکان خرید بهترین مکمل‌های ویتامین B1 را با تضمین کیفیت واصالت کالا فراهم کرده است.

داروخانه آنلاین داروکده که تنها دارنده نماد اعتماد الکترونیک 5 ستاره در میان داروخانه‌های آنلاین کشور است، اصالت و کیفیت تمامی محصولات سلامت‌محور خود را تضمین می‌نماید.

فعالیت داروکده در زمینه عرضه محصولات سلامت محور غیردارویی، تماماً تحت نظارت مستقیم معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران صورت می‌گیرد و امکان ارسال سفارشات به تمام نقاط کشور فراهم است.

علاوه بر این، تیم علمی داروکده، متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، آماده ارائه مشاوره تلفنی رایگان تخصصی به شما عزیزان است. چنانچه در مورد انتخاب مکمل مناسب ویتامین B1 یا سایر مسائل مرتبط با سلامت و مکمل‌‌های غذایی سوالی دارید، می‌توانید از طریق تماس تلفنی یا بخش نظرات وب‌سایت، مستقیماً با تیم علمی داروکده در ارتباط باشید.

:References

Mrowicka M, Mrowicki J, Dragan G, Majsterek I. The importance of thiamine (vitamin B1) in humans. Bioscience Reports. 2023 Oct;43(10):BSR20230374

Masuda H, Masuda T, Hatta H. Effect of thiamin (vitamin B1) on carbohydrate metabolism at rest and during exercise. The Journal of Physical Fitness and Sports Medicine. 2015 Sep 25;4(4):337-41

Lee CY. Effects of dietary vitamins on obesity-related metabolic parameters. Journal of Nutritional Science. 2023 Jan;12:e47

Cigerli O, Parildar H, Unal AD, Tarcin O, Kut A, Eroglu H, Guvener N. Vitamin deficiency and insulin resistance in nondiabetic obese patients. Acta Endocrinologica (Bucharest). 2016 Jul;12(3):319

Sarwar MF, Sarwar MH. Deficiency of Vitamin B-Complex and Its Relation with Body. B-Complex Vitamins: Sources, Intakes and Novel Applications. 2022 Feb 23:79