بهترین پروتئین برای افراد دیابتی

دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیکی در جهان است که با افزایش سطح گلوکز خون و اختلال در ترشح یا عملکرد انسولین مشخص می‌شود. تغذیه نقش حیاتی در کنترل دیابت دارد و انتخاب نوع و میزان مناسب پروتئین، یکی از مؤلفه‌های مهم در مدیریت قند خون به شمار می‌رود.

تحقیقات جدید نشان داده‌اند که مکمل‌های پروتئینی، به ویژه پروتئین وی (Whey Protein)، می‌توانند تأثیرات مثبتی بر کنترل قند خون، مقاومت به انسولین و سلامت عمومی بیماران دیابتی داشته باشند.

در این مقاله، قصد داریم به بررسی اهمیت مصرف پروتئین برای افراد دیابتی، اثرات پروتئین وی برای دیابتی ها و پاسخ به این سوال که آیا پروتئین وی برای افراد دیابتی مضر است؟ پرداخته و انواعی از بهترین پروتئین برای افراد دیابتی را معرفی کنیم.

آنچه در این مقاله می‌خوانید:

• اهمیت مصرف پروتئین برای افراد دیابتی
• پروتئین وی برای دیابتی ها
• فواید مصرف پروتئین وی برای افراد دیابتی
• ایا پروتئین وی برای افراد دیابتی ضرر دارد؟
• معرفی بهترین پروتئین وی برای دیابتی ها
• انواع دیگر پروتئین‌ها برای بیماران دیابتی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

اهمیت مصرف پروتئین برای افراد دیابتی

پروتئین‌ها در کنار چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها، یکی از سه درشت ‌مغذی اصلی در رژیم غذایی به شمار می‌روند. تمایز بنیادین پروتئین با دو گروه دیگر در آن است که برخلاف قند و چربی، موجب افزایش سریع قند خون نمی‌شود.

مصرف مواد غذایی غنی از پروتئین، سبب می‌گردد احساس گرسنگی با تأخیر بازگردد؛ زیرا فرایند هضم پروتئین در مقایسه با کربوهیدرات‌ها کندتر است. در نتیجه، فرد تمایل کمتری به استفاده از میان‌وعده‌های پرقند یا پرکالری خواهد داشت.

این ویژگی برای بیماران مبتلا به دیابت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا یکی از چالش‌های اساسی آنان، کنترل اشتها و جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون پس از صرف غذاست.

پژوهش‌های علمی متعدد نشان داده‌اند که دریافت میزان کافی پروتئین می‌تواند به کاهش سطح قند خون ناشتا و افزایش حساسیت سلول‌های بدن نسبت به انسولین منجر شود. برای مثال، در یک مطالعه جامع بر روی بیش از ۱۸۰۰ شرکت‌کننده، مشخص شد که مصرف پروتئین‌های حاصل از شیر، از جمله پروتئین وی، سبب کاهش معنادار قند خون، سطح انسولین و شاخص مقاومت به انسولین گردیده است.

پروتئین وی برای دیابتی ها

پروتئین وی یا همان پروتئین آب‌پنیر، از فرآیند تولید پنیر به دست می‌آید. زمانی که شیر برای تهیه پنیر مورد استفاده قرار می‌گیرد، مایع زردرنگی از آن جدا می‌شود که همان آب‌پنیر یا وی نام دارد. این مایع سرشار از پروتئین‌هایی با ارزش و با قابلیت جذب سریع است.

پروتئین وی به‌دلیل جذب بالا و دارا بودن مجموعه‌ای کامل از اسیدهای آمینه ضروری به عنوان کامل‌ترین و باکیفیت‌ترین منابع پروتئینی شناخته می‌شود.

این نوع پروتئین به‌طور کلی در سه شکل اصلی عرضه می‌گردد:

وی کنسانتره: (Whey Concentrate) حاوی حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد پروتئین است و مقدار کمی چربی و لاکتوز نیز دارد.

وی ایزوله: (Whey Isolate) شکل خالص‌تر پروتئین وی است که تقریباً فاقد لاکتوز بوده و به همین دلیل گزینه‌ای مناسب برای افراد دارای حساسیت به لاکتوز به شمار می‌آید.

وی هیدرولیزه: (Whey Hydrolyzed) این نوع از وی، پیش‌هضم‌شده و دارای جذب بسیار سریع‌تری است و معمولاً برای افراد دارای مشکلات گوارشی یا نیازمند جذب فوری پروتئین توصیه می‌شود.

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این پروتئین، مطالعه مقاله با عنوان "همه چیز درباره وی پروتئین: از شیر تا عضله!" که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، پیشنهاد می شود.

فواید مصرف پروتئین وی برای افراد دیابتی

در این قسمت مهم‌ترین اثرات علمی و اثبات‌شده پروتئین برای افراد دیابتی تشریح می‌شود:
 

- کاهش قند خون پس از وعده‌های غذایی (Postprandial Glucose Control)

یکی از مشکلات اساسی بیماران دیابتی، افزایش شدید قند خون پس از صرف غذاست؛ پدیده‌ای که در طولانی‌مدت می‌تواند سبب آسیب به دیواره رگ‌ها، اعصاب و اندام‌های حیاتی شود.

بر اساس نتایج مطالعات متعدد، مصرف پروتئین برای افراد دیابتی حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیش از وعده‌های غذایی، می‌تواند به جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون کمک کند. در مطالعات صورت گرفته، گزارش شد که مصرف پیش‌وعده پروتئین وی موجب کاهش قند خون شده و همچنین ترشح انسولین و هورمون GLP-1 را افزایش داده است.

این اثر از طریق مکانیسم های فیزیولوژیکی تحریک مستقیم سلول‌های بتا در پانکراس برای ترشح انسولین، کاهش سرعت تخلیه معده و در نتیجه آهسته‌تر شدن جذب گلوکز، افزایش ترشح GLP-1 که موجب تقویت عملکرد انسولین می‌شود؛ قابل توجیه است.

- افزایش ترشح و بهبود عملکرد انسولین

پروتئین وی به‌عنوان یک تنظیم‌کننده طبیعی عملکرد انسولین شناخته می‌شود. این پروتئین با بهره‌گیری از چند مسیر بیوشیمیایی، ترشح و کارایی انسولین را افزایش می‌دهد.

نخست، به‌واسطه دارا بودن اسیدهای آمینه شاخه‌دار مانند لوسین، ایزولوسین و والین، مستقیماً سلول‌های پانکراس را برای ترشح انسولین تحریک می‌کند.

دوم، با تحریک ترشح هورمون‌های گوارشی مانند GLP-1 و GIP که تحت عنوان "اینکرتین‌ها" شناخته می‌شوند، کارایی انسولین را در جذب گلوکز بهبود می‌بخشد.

- افزایش زمان باقی‌ماندن قند خون در محدوده طبیعی

کنترل پایداری سطح قند خون از مهم‌ترین اهداف درمان دیابت است. در پژوهشی نشان داده شد که مصرف روزانه نوشیدنی حاوی ۱۵ گرم پروتئین وی (پیش از هر وعده اصلی) موجب شد بیماران دیابتی نوع دو در طول روز حدود دو ساعت بیشتر در محدوده قند خون طبیعی (9/3 تا ۱۰ میلی‌مول بر لیتر) باقی بمانند.

این پایداری در کنترل قند خون از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا نوسانات شدید گلوکز حتی در حضور میانگین قند خون طبیعی، می‌تواند خطر بروز عوارض عروقی و عصبی دیابت را افزایش دهد.

- کمک به کنترل وزن و کاهش اشتها

یکی از اثرات قابل توجه پروتئین وی، تأثیر آن بر اشتها و دریافت کالری است. این پروتئین با افزایش ترشح هورمون‌هایی همچون کوله‌سیستوکینین (CCK) و پپتید YY (PYY)، حس سیری را تقویت کرده و تمایل به مصرف غذاهای پرقند را کاهش می‌دهد.

نتایج مطالعات بالینی حاکی از آن است که افراد مصرف‌کننده پروتئین وی در وعده‌های غذایی بعدی، تمایل کمتری به مصرف مواد پرکالری داشته و در مجموع، میزان انرژی دریافتی آن‌ها کاهش می‌یابد. این ویژگی در بیماران دیابتی، که معمولاً با چاقی یا اضافه‌وزن همراه‌اند، نقش قابل توجهی در کنترل بهتر قند خون دارد.

- بهبود سلامت قلب و کاهش چربی خون

دیابت نوع دو معمولاً با افزایش چربی خون، فشار خون بالا و التهاب سیستمیک همراه است. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف منظم پروتئین وی می‌تواند این شاخص‌های خطرزا را بهبود بخشد.

در یک کارآزمایی بالینی، مصرف روزانه پروتئین وی به‌مدت مشخصی، موجب کاهش قابل توجه تری‌گلیسرید، فشار خون سیستولیک و وزن بدن در بیماران دیابتی گردید.

بر این اساس، متخصصان تغذیه مصرف پروتئین برای دیابتی ها را نه‌تنها برای بهبود قند خون، بلکه به‌عنوان مکملی مؤثر برای ارتقای سلامت قلب و عروق نیز توصیه می‌کنند.

در مجموع، مجموعه شواهد علمی حاکی از آن است که پروتئین وی با تأثیر بر چندین مسیر فیزیولوژیکی به‌صورت هم‌زمان، از جمله افزایش ترشح انسولین، کند کردن جذب گلوکز، بهبود متابولیسم چربی‌ها و کاهش التهاب، می‌تواند مکملی ایمن و مؤثر در مدیریت دیابت نوع دو باشد.

ایا پروتئین وی برای افراد دیابتی ضرر دارد؟

ایا پروتئین وی برای دیابت مضر است؟ یکی از پرسش‌های متداول در میان بیماران مبتلا به دیابت آن است که آیا مصرف میزان بالای پروتئین، به‌ویژه پروتئین وی، می‌تواند برای بدن زیان‌آور باشد یا خیر. پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی چند جنبه فیزیولوژیکی و بالینی است که در ادامه به تفصیل به آن‌ها پرداخته می‌شود.
 

- تأثیر بر عملکرد کلیه‌ها

از مهم‌ترین نگرانی‌ها در زمینه مصرف پروتئین، اثر احتمالی آن بر عملکرد کلیه‌هاست. از آن‌جا که کلیه‌ها مسئول دفع فرآورده‌های حاصل از متابولیسم پروتئین هستند، تصور می‌شود که مصرف مقادیر زیاد پروتئین ممکن است موجب وارد آمدن فشار اضافی بر این اندام‌ها شود.

با این حال، نتایج پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد که در افراد دارای عملکرد طبیعی کلیه، مصرف پروتئین وی هیچ‌گونه آسیبی به سیستم کلیوی وارد نمی‌کند.

البته، در افرادی که مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا کاهش شدید نرخ تصفیه گلومرولی (GFR) هستند، دریافت پروتئین باید تحت نظارت پزشک متخصص تنظیم شود تا از بروز بار متابولیکی اضافی بر کلیه‌ها جلوگیری گردد.

- تأثیر بر قند خون در شرایط متابولیکی خاص

پروتئین وی در بیشتر موارد باعث بهبود کنترل قند خون و کاهش قند پسا‌غذا می‌شود. با این وجود، در برخی بیماران دیابتی دارای چاقی مفرط یا سطوح بالای تری‌گلیسرید، پاسخ متابولیکی بدن نسبت به پروتئین وی ممکن است متفاوت باشد.

مطالعه‌ای منتشرشده نشان داد که در افراد با شاخص توده بدنی بالا یا سطح تری‌گلیسرید افزایش‌یافته، اثر کاهنده قند خون پروتئین وی ضعیف‌تر بوده و حتی در مواردی اندک، موجب افزایش خفیف قند خون شده است.

بر این اساس، برای این گروه از بیماران توصیه می‌شود مصرف پروتئین وی با دوزهای پایین‌تر آغاز گردد و در صورت تحمل مطلوب و نتایج مناسب قند خون، مقدار مصرف به‌تدریج افزایش یابد.

- تداخل احتمالی با داروهای دیابت

تا کنون گزارشی مبنی بر بروز تداخل دارویی خطرناک میان پروتئین وی و داروهای کنترل قند خون ارائه نشده است. با این حال، از آن‌جا که مصرف پروتئین وی می‌تواند ترشح انسولین را افزایش دهد و موجب کاهش قند خون گردد، لازم است بیماران تحت درمان با داروهایی مانند متفورمین، سولفونیل‌اوره‌ها یا انسولین تزریقی نسبت به بروز هیپوگلایسمی (افت قند خون) هوشیار باشند.

به همین دلیل، هماهنگی با پزشک معالج برای تعیین زمان و مقدار مناسب مصرف مکمل وی، اقدامی ضروری است تا از تداخل احتمالی در زمان اوج اثر داروها جلوگیری شود.

- تأثیر بر وزن بدن و ترکیب بدنی

برخلاف تصور رایج، مصرف پروتئین وی موجب افزایش وزن یا چاقی نمی‌شود. در واقع، این مکمل از طریق افزایش احساس سیری، کاهش اشتها و حفظ توده عضلانی، نقش مثبتی در کنترل وزن ایفا می‌کند.

پژوهش‌های بالینی حاکی از آن است که بیماران دیابتی مصرف‌کننده پروتئین وی، کاهش جزئی در چربی بدن و افزایش در توده عضلانی بدون چربی (Lean Mass) را تجربه کرده‌اند، حتی در شرایطی که فعالیت ورزشی منظمی نداشته‌اند. این تغییر در ترکیب بدن، بهبود مصرف گلوکز توسط عضلات و افزایش حساسیت به انسولین را در پی دارد.

بهترین پروتئین وی برای دیابتی ها

1. وی پروتئین 100 درصد 1800 گرمی کاله

این مکمل حاوی پروتئین وی کنسانتره و فاقد لاکتوز و شکر افزوده است که می تواند با صلاحدید پزشک معالج، به عنوان پودر پروتئین برای افراد دیابتی انتخاب مناسبی باشد. پروتئین وی کاله، در قوطی های پلاستیکی 1800 گرمی، در ایران تولید می شود.

2. نوتریتی آل استیدی کرب

نوتریتی آل استدی کرب، حاوی مواد مغذی، ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن همراه با فیبر محلول به عنوان پره بیوتیک است که می تواند برای استفاده افراد با محدودیت مصرف کربوهیدرات انتخاب مناسبی باشد. این مکمل پودری، با طعم وانیل، برای استفاده سنین بالای 4 سال، در قوطی های فلزی 400 گرمی، در ایران تولید می شود.

انواع دیگر پروتئین‌ها برای بیماران دیابتی

اگر فردی به لاکتوز حساسیت دارد یا نمی‌خواهد از منابع حیوانی استفاده کند، می‌تواند از پروتئین‌های گیاهی مانند سویا یا نخود نیز بهره ببرد. در مطالعاتی نشان داده شده که ترکیب پروتئین سویا و وی هم می‌تواند اثرات ضد دیابتی داشته باشد و مقاومت به انسولین را کاهش دهد.

حتی پروتئین‌های جدیدی مثل پروتئین کراتین غنی از سیستئین نیز نتایج امیدوارکننده‌ای در بهبود حساسیت به انسولین نشان داده‌اند.

سخن پایانی

پروتئین، به‌ویژه پروتئین وی، یکی از مؤثرترین مکمل‌های غذایی برای کنترل قند خون در بیماران دیابتی است. مطالعات گسترده نشان داده‌اند که مصرف منظم و متعادل این پروتئین می‌تواند با افزایش ترشح انسولین، کاهش قند خون پس از وعده، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش استرس اکسیداتیو، به کنترل بهتر دیابت کمک کند. با این حال، مصرف آن باید تحت نظر پزشک و با توجه به وضعیت کلیه و میزان فعالیت بدنی انجام شود.

در نتیجه، می‌توان گفت که پروتئین وی نه‌تنها برای افراد دیابتی بی‌ضرر است، بلکه در مقادیر مناسب می‌تواند به‌عنوان مکملی مؤثر برای بهبود کنترل قند خون و سلامت متابولیک استفاده شود.

انواعی از بهترین مکمل های پروتئین مناسب برای افراد دیابتی ایرانی و خارجی در داروکده موجود است. داروخانه آنلاین داروکده تنها داروخانه آنلاین دارای نماد اعتماد الکترونیک 5 ستاره در کشور است که محصولات سلامت محور غیردارویی را با بهترین قیمت که در اغلب اوقات همراه با تخفیف های مناسبتی و هدایای ویژه است به خریداران عرضه می کند.

امیدواریم مقاله "بهترین پروتئین برای افراد دیابتی" برای شما حاوی اطلاعات مفیدی باشد. هدف ما در مجله علمی داروکده افزایش آگاهی مخاطبان در حیطه سلامت و ارائه پاسخ هایی علمی در رابطه با دغدغه های موجود در این زمینه است. تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان متخصص و دانش آموختگان رشته تغذیه به تألیف و ترجمه مقالات پیرامون موضوعات حائز اهمیت در حوزه سلامت می پردازند. در صورت وجود هر گونه پرسش در رابطه با پروتئین برای افراد دیابتی، می‌توانید در بخش نظرات سوال خود را مطرح کرده تا تیم علمی داروکده در اسرع وقت به آن پاسخ دهند.

منابع

1. Lesgards JF. Benefits of Whey Proteins on Type 2 Diabetes Mellitus Parameters and Prevention of Cardiovascular Diseases. Nutrients. 2023 Mar 6;15(5):1294.

2. Li N, Li H, Feng D, Li M, Han D, Liu T, Wang J. Anti-Diabetic Effect of Soy-Whey Dual-Protein on Mice with Type 2 Diabetes Mellitus Through INS/IRS1/PI3K Signaling Pathway. Foods. 2025 Jun 16;14(12):2115.

3. Smith K, Taylor GS, Brunsgaard LH, Walker M, Bowden Davies KA, Stevenson EJ, West DJ. Thrice daily consumption of a novel, premeal shot containing a low dose of whey protein increases time in euglycemia during 7 days of free-living in individuals with type 2 diabetes. BMJ Open Diabetes Res Care. 2022 May;10(3):e002820.

4. Oberoi A, Giezenaar C, Rigda RS, Lange K, Horowitz M, Jones KL, Chapman I, Soenen S. Comparative Effects of Co-Ingesting Whey Protein and Glucose Alone and Combined on Blood Glucose, Plasma Insulin and Glucagon Concentrations in Younger and Older Men. Nutrients. 2022 Jul 28;14(15):3111.

5. Smedegaard S, Kampmann U, Ovesen PG, Støvring H, Rittig N. Whey Protein Premeal Lowers Postprandial Glucose Concentrations in Adults Compared with Water-The Effect of Timing, Dose, and Metabolic Status: a Systematic Review and Meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2023 Aug;118(2):391-405.

6. Jakubowicz D, Froy O, Ahrén B, Boaz M, Landau Z, Bar-Dayan Y, Ganz T, Barnea M, Wainstein J. Incretin, insulinotropic and glucose-lowering effects of whey protein pre-load in type 2 diabetes: a randomised clinical trial. Diabetologia. 2014 Sep;57(9):1807-11.

7. Smedegaard SB, Mose M, Hulman A, Mikkelsen UR, Møller N, Wegener G, Jessen N, Rittig N. β-Lactoglobulin Elevates Insulin and Glucagon Concentrations Compared with Whey Protein-A Randomized Double-Blinded Crossover Trial in Patients with Type Two Diabetes Mellitus. Nutrients. 2021 Jan 22;13(2):308.