تداخل ویتامین D و ویتامین E

ویتامین D و ویتامین E از مهم‌ترین ویتامین‌های محلول در چربی هستند که نقش اساسی در تنظیم عملکردهای متابولیک، ایمنی و تعادل اکسیداتیو بدن ایفا می‌کنند و به‌طور گسترده در قالب مکمل‌های تغذیه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند. با افزایش کاربرد مکمل‌های حاوی این دو ریزمغذی، شناخت دقیق تداخل ویتامین D و E از منظر تغذیه‌ای و فارماکولوژیک ضروری به نظر می‌رسد. ماهیت محلول در چربی و مسیرهای مشترک جذب و متابولیسم ویتامین  D، زمینه‌ساز بروز تعاملات تغذیه‌ای بالقوه با سایر ویتامین‌های محلول در چربی، به‌ویژه ویتامین E است؛ موضوعی که بررسی آن برای درک بهتر اثربخشی و ایمنی مصرف هم‌زمان ویتامین D و E اهمیت ویژه‌ای دارد.

این مقاله با هدف تحلیل تداخل ویتامین D و E و بررسی انواع تداخلاتی که این ویتامین‌ها با داروها و مواد غذایی دارند تدوین شده است تا بر اساس شواهد علمی، راهکارهایی برای مصرف هم‌زمان ویتامین D و E با حداکثر اثربخشی و ایمنی ارائه دهد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• مصرف همزمان ویتامین ای و دی
• تداخل دارویی ویتامین E
• تداخل دارویی با ویتامین D3
   - تداخل دارویی ویتامین دی با استامینوفن
• تداخل ویتامین دی با چای
• تداخل ویتامین دی و سی
• تداخل ویتامین دی با ب کمپلکس
• تداخل ویتامین دی و آهن
• تداخل ویتامین دی با لبنیات

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه

مصرف همزمان ویتامین ای و دی

مصرف هم‌زمان ویتامین ای و ویتامین دی به‌طور کلی با مشکل خاصی همراه نیست و شواهد علمی موجود نشان می‌دهد که این دو ویتامین به‌صورت مستقیم مانع جذب یکدیگر نمی‌شوند. هر دو ویتامین محلول در چربی هستند و در صورت مصرف همراه با چربی غذایی، از جذب مناسبی برخوردار خواهند بود، بدون آنکه رقابت قابل‌توجهی در فرآیند جذب بین آن‌ها رخ دهد. مطالعات انجام‌شده حاکی از آن است که در محدوده‌های فیزیولوژیک و دوزهای توصیه‌شده، تداخل منفی معنی‌داری بین ویتامین D و ویتامین E مشاهده نمی‌شود. با این حال، در شرایط مصرف مقادیر بسیار بالای ویتامین‌های محلول در چربی، به‌ویژه ویتامین A، امکان برهم خوردن تعادل جذب و متابولیسم سایر ویتامین‌ها از جمله ویتامین E و به‌طور غیرمستقیم ویتامین D وجود دارد. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که مصرف هم‌زمان ویتامین D و E در دوزهای مناسب ایمن بوده و مانعی برای جذب یکدیگر ایجاد نمی‌کند و نگرانی اصلی بیشتر معطوف به مصرف بیش‌ازحد سایر ویتامین‌های محلول در چربی است.

ویتامین D یکی از ریزمغذی‌های محلول در چربی و از اجزای کلیدی تنظیم تعادل کلسیم و فسفر در بدن انسان است که نقشی اساسی در سلامت استخوان، عملکرد عضلانی و تنظیم پاسخ‌های متابولیک ایفا می‌کند. جذب ویتامین D تنها از طریق انتشار غیرفعال (یعنی جذب با مکانیسم انتشار و بدون صرف انرژی) انجام نمی‌شود و به نظر می‌رسد مسیرهای وابسته به ناقل‌های غشایی (به‌ویژه SR-BI و NPC1L1) و ناقل‌های مرتبط با جذب کلسترول، نیز در این فرآیند نقش داشته باشند. همچنین مصرف ویتامین D همراه با وعده‌های غذایی حاوی چربی موجب افزایش جذب آن می‌شود، هرچند جذب این ویتامین در غیاب چربی نیز امکان‌پذیر است.

ویتامین E مجموعه‌ای از ترکیبات محلول در چربی با فعالیت آنتی‌اکسیدانی قوی است که نقش مهمی در حفاظت سلول‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو ایفا می‌کند. از میان اشکال مختلف آن، آلفا-توکوفرول تنها فرمی است که نیازهای تغذیه‌ای انسان را تأمین می‌کند و غلظت آن در بدن به‌طور انتخابی توسط کبد تنظیم می‌شود. علاوه بر خاصیت آنتی‌اکسیدانی، ویتامین E در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و حفظ سلامت عروق نقش مؤثری دارد. جذب روده‌ای ویتامین E تنها به انتشار ساده محدود نمی‌شود و عمدتاً از طریق مکانیسم‌های وابسته به ناقل‌های غشایی انجام می‌گیرد. ویتامین E پس از حل شدن در میسل‌های حاصل از هضم چربی‌ها، با مشارکت ناقل‌هایی مانند NPC1L1 و SR-BI وارد انتروسیت‌ها شده و به‌واسطه ناقل ABCA1 در انتقال و توزیع سیستمیک آن نقش ایفا می‌شود. وابستگی جذب ویتامین E به این ناقل‌ها موجب می‌شود کارایی جذب آن دامنه وسیعی داشته و به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر عوامل تغذیه‌ای از جمله ترکیب چربی رژیم غذایی، ماتریکس غذایی و حضور سایر ریزمغذی‌های محلول در چربی قرار گیرد.

تداخل دارویی ویتامین E

یکی از تداخلات جذبی ویتامین E با داروها مربوط به مصرف هم‌زمان آن با داروی کلستیرامین است. مطالعات نشان می‌دهد کلستیرامین به‌عنوان یک رزین متصل‌شونده به اسیدهای صفراوی می‌تواند با اختلال در تشکیل میسل‌های روده‌ای، جذب ویتامین‌های محلول در چربی از جمله ویتامین E را کاهش دهد. این دارو با مهار بازجذب اسیدهای صفراوی، دسترسی لازم برای حل شدن ویتامین E در میسل‌ها را محدود کرده و در نتیجه زیست‌فراهمی آن را کاهش می‌دهد.

یکی از تداخلات شایع ویتامین E، مصرف هم‌زمان آن با داروی لاغری پرمصرف اورلیستات (ونوستات) است. اورلیستات با مهار آنزیم‌های لیپاز معدی و پانکراسی، هضم و جذب چربی‌های غذایی و ویتامین‌های محلول در چربی را کاهش می‌دهد و این مواد به صورت دست نخورده از سیستم گوارشی دفع می‌شوند. و طبق مطالعات به مصرف‌کنندگان این دارو توصیه می‌شود، همراه با مصرف اورلیستات به صورت روزانه از مولتی‌ویتامین های حاوی ویتامین‌های محلول در چربی و بتاکاروتن استفاده کنند تا دچار کمبود این مواد مغذی به علت تداخل دارویی نشوند. بهترین زمان مصرف مکمل‌های ویتامین‌های محلول در چربی همراه با اورلیستات حداقل 2 ساعت قبل یا 2 ساعت بعد از مصرف این دارو است.

مکمل گلوکومانان در برخی مطالعات می‌تواند باعث کاهش سطح سرمی ویتامین E شود. ولی این تداخل از دسته تداخلات خفیف بوده و نیاز به مداخله درمانی خاصی ندارد.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، ویتامین E می‌تواند با مهار تجمع پلاکتی و ایجاد اثرات مهاری خفیف بر فاکتورهای وابسته به ویتامین K، خطر خونریزی را در صورت مصرف هم‌زمان با داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت، از جمله وارفارین، افزایش دهد؛ این اثر به‌ویژه در دوزهای بالاتر از 400 واحد بین‌المللی در روز محتمل‌تر گزارش شده است. همچنین شواهد موجود نشان می‌دهد که مصرف مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی نظیر ویتامین E در بیماران تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی باید با احتیاط صورت گیرد، زیرا ممکن است از طریق کاهش آسیب اکسیداتیو القاشده، اثربخشی این درمان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد، هرچند نتایج مطالعات در این زمینه یکدست و قطعی نیستند.

تداخل دارویی با ویتامین D3

تداخلات ویتامین D3 با داروهای متصل شونده به اسیدهای صفراوی (کلستیرامین) و اورلیستات مشابه مکانیسم تداخل این داروها با ویتامین E است. همچنین، بیماران مصرف کننده داروهای دیورتیک از دسته تیازیدها (مثل داروی هیدروکلروتیازید) در مصرف هم زمان با مکمل ویتامین D3 باید سطح سرمی کلسیم خون را مرتب پایش کنند، چون ویتامین D3 قادر است باعث هایپرکلسمی شده و این اثر با داروهای فشارخون دسته تیازیدی که نگهدارنده کلسیم هستند، امکان تشدید دارد. با مکانیسم تداخل مشابه، داروی دانازول هم در مصرف هم زمان با ویتامین D3 نیاز به پایش سطح سرمی کلسیم دارد. افزایش کلسیم سرم توسط مکمل‌های ویتامین D3 می‌تواند موجب تشدید عارضه آریتمی ناشی از داروهای گلیکوزید قلبی (مثل دیگوکسین) شود و مصرف این مکمل در این بیماران باید با احتیاط صورت گیرد.

داروهای ضدتشنج، به‌ویژه داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی مانند فنی‌توئین، فنوباربیتال و کاربامازپین، می‌توانند با افزایش متابولیسم کبدی ویتامین D3 موجب کاهش سطح فرم فعال این ویتامین در بدن شوند. این تداخل در مصرف طولانی‌مدت اهمیت بالینی بیشتری داشته و خطر کمبود ویتامین D3 و اختلالات متابولیسم استخوان را افزایش می‌دهد. ازاین‌رو، پایش منظم وضعیت ویتامین D3 و در صورت لزوم مکمل‌یاری آن در بیماران تحت درمان با داروهای ضدتشنج توصیه می‌شود.

 ویتامین D3 از طریق سنتز پوستی در اثر تابش اشعه فرابنفش خورشید (از نوع UVB) نیز در بدن  تولید می‌گردد. در این فرایند، پیش‌ساز استروئیدی موجود درلایه اپیدرم پوست به نام 7-دهیدروکلسترول در اثر جذب فوتون‌های UVB (با طول موج حدود 290 تا 315 نانومتر) به پیشساز ویتامین D3 تبدیل می‌شود. این ترکیب به‌صورت حرارتی و خودبه‌خودی به ویتامین D3 (کوله‌کلسیفرول) تبدیل شده و سپس وارد گردش خون می‌شود. کوله‌کلسیفرول، یک پیش‌ویتامین محسوب می‌شود که پس از طی مراحل هیدروکسیلاسیون در کبد و کلیه به متابولیت فعال خود، 1,25-دی‌هیدروکسی‌ویتامین D (کلسیتریول)، تبدیل می‌شود و تمامی عملکرد فیزیولوژیک این ویتامین در بدن توسط فرم فعال آن یعنی کلسیتریول قابل انجام است. ازاین‌رو، میزان دسترسی پوست به اشعه UVB نقش تعیین‌کننده‌ای در وضعیت ویتامین D بدن دارد. یکی از عواملی که می‌تواند از طریق اختلال در سنتز پوستی، با تولید ویتامین D در بدن تداخل ایجاد کند، استفاده از ضدآفتاب‌هاست. در همین زمینه، در برخی مطالعات اثر استفاده از ضدآفتاب‌ها بر سطح سرمی فرم فعال ویتامین D بررسی شده است و نتایج نشان داد که ضدآفتاب‌ها با مهار عبور اشعه UVB، از نظر مکانیسمی قادر به کاهش تولید ویتامین D3 در پوست هستند. استفاده از ضدآفتاب با کاهش متوسط حدود 2 نانوگرم بر میلی‌لیتر در سطح سرمی 25-هیدروکسی ویتامین D همراه است. این داده‌ها حاکی از آن است که ضدآفتاب می‌تواند سنتز پوستی ویتامین D را تا حدی تضعیف کند، اگرچه اهمیت بالینی این کاهش، به میزان مواجهه با نور خورشید و الگوی مصرف بستگی دارد.

- تداخل دارویی ویتامین دی با استامینوفن

تداخل دارویی ویتامین دی با استامینوفن از نظر بالینی معنی‌دار گزارش نشده است و شواهد موجود نشان می‌دهد مصرف هم‌زمان این دو ترکیب معمولاً ایمن است و تداخلی بین آن‌ها وجود ندارد.

تداخل ویتامین دی با چای

تداخل ویتامین دی با چای از منظر شواهد علمی موجود، از نظر بالینی معنی‌دار و اثبات‌شده گزارش نشده است. اگرچه مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که پلی‌فنول ‌های موجود در چای، به‌ویژه Epigallocatechin gallate، قادر به مهار برخی آنزیم‌های متابولیزه‌کننده دارو و ناقل‌های غشایی هستند، اما داده‌های بالینی حاکی از آن است که این ترکیبات اثر مهاری قابل‌توجهی بر آنزیم‌های اصلی سیتوکروم P450 در انسان ندارند. با توجه به اینکه جذب ویتامین دی عمدتاً از طریق انتشار غیرفعال و ناقل‌های مرتبط با لیپید‌ها و کلسترول انجام می‌شود و متابولیسم آن نیز وابسته به ایزوآنزیم‌های اختصاصی است که در مطالعات انسانی تحت تأثیر معنی‌دار چای قرار نگرفته‌اند، مصرف متعارف چای احتمالاً منجر به اختلال قابل‌توجه در جذب یا متابولیسم ویتامین دی نمی‌شود؛ هرچند به دلیل محدود بودن داده‌های مستقیم، نیاز به مطالعات اختصاصی در این زمینه همچنان وجود دارد.

تداخل ویتامین دی و سی

بر اساس شواهد علمی موجود، تداخل معنی‌دار و اثبات‌شده‌ای میان ویتامین C و ویتامین D در سطح جذب یا متابولیسم گزارش نشده است، زیرا جذب این دو ویتامین از مسیرهای متفاوتی است. ویتامین C به‌عنوان ویتامینی محلول در آب مستقل از چربی جذب می‌شود، در حالی که جذب ویتامین D وابسته به حضور چربی غذایی است. در صورت مصرف ویتامین D همراه با وعده غذایی حاوی چربی میتوان باعث بهبود فراهمی زیستی این مکمل شد.

تداخل ویتامین دی با ب کمپلکس

تداخل معنی‌دار و اثبات‌شده‌ای بین ویتامین D و ویتامین‌های گروه B وجود ندارد. ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است و جذب و متابولیسم آن با مسیرهای لیپیدی انجام می‌شود، در حالی‌که ویتامین‌های گروه B محلول در آب هستند و از ناقل‌ها و مسیرهای کاملاً متفاوتی جذب می‌شوند. بنابراین مصرف هم‌زمان ویتامین D با ویتامین‌های گروه B مانند  B1 ،B6 ،B12، فولیک‌اسید و نیاسین نه‌تنها تداخل جذب یا متابولیسم ایجاد نمی‌کند، بلکه از نظر بالینی ایمن تلقی می‌شود و به‌طور رایج در مکمل‌های مولتی‌ویتامین نیز به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌شوند.

تداخل ویتامین دی و آهن

بر اساس مطالعات انجام‌شده، شواهدی مبنی بر وجود تداخل منفی بین ویتامین دی و آهن گزارش نشده است. بر اساس نتایج یک کارآزمایی بالینی در کودکان مبتلا به کم‌خونی فقر آهن، افزودن 400 واحد ویتامین D به درمان استاندارد آهن نه‌تنها موجب کاهش شاخص‌های خونی یا اختلال در اثربخشی آهن نشد، بلکه افزایش فریتین سرم در گروه دریافت‌کننده درمان ترکیبی به‌طور معنی‌داری بیشتر بود. این یافته نشان می‌دهد که مصرف هم‌زمان قرص آهن و ویتامین دی از نظر بالینی ایمن بوده و احتمالاً از طریق مکانیسم‌های تنظیمی مرتبط با التهاب و متابولیسم آهن می‌تواند به بهبود ذخایر آهن کمک کند. در یک کارآزمایی بالینی، مصرف روزانه نوشیدنی میوه‌ای غنی‌شده با ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین D3 به مدت ۸ هفته موجب افزایش معنی‌دار سطح 25-هیدروکسی‌ویتامین D و فریتین سرم در زنان دچار کمبود آهن شد، در حالی که سایر شاخص‌های خونی و التهابی تغییر قابل‌توجهی نشان ندادند. افزایش فریتین در غیاب مکمل آهن بیانگر آن است که ویتامین D ممکن است از طریق مکانیسم‌های تنظیمی مرتبط با التهاب یا تعدیل هپسیدین، بر متابولیسم و ذخایر آهن اثر بگذارد. این یافته‌ها نقش بالقوه ویتامین D را در بهبود وضعیت آهن در جمعیت‌های دچار کمبود آهن تقویت می‌کند. بر اساس برخی مطالعات ، مکمل‌یاری ویتامین D در افرادی که دچار کمبود ویتامین D بودند، تأثیر معنی‌داری بر شاخص‌های وضعیت آهن از جمله فریتین سرم، هموگلوبین، آهن سرم و درصد اشباع ترانسفرین نداشت. اگرچه سطح 25-هیدروکسی‌ویتامین D پس از مداخله به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافت، اما این بهبود با تغییر قابل اندازه‌گیری در متابولیسم یا ذخایر آهن همراه نبود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که در افراد سالم با کمبود ویتامین D، مکمل‌یاری ویتامین D به‌تنهایی لزوماً منجر به بهبود شاخص‌های آهن نمی‌شود.

تداخل ویتامین دی با لبنیات

مطالعات نشان می‌دهند که مصرف ویتامین D همراه با لبنیات نه‌تنها تداخل منفی در جذب ایجاد نمی‌کند، بلکه در صورت مصرف لبنیات حاوی چربی می‌تواند جذب آن را بهبود بخشد. همچنین بسیاری از محصولات لبنی با ویتامین D غنی شده‌اند که به افزایش دسترسی غذایی این ویتامین کمک می‌کند، بدون اینکه خلاف آن در شواهد علمی معتبر دیده شود.

سخن پایانی

در پایان می‌توان گفت که آگاهی از تداخلات مکمل‌ها با یکدیگر و با مواد غذایی نقش مهمی در بهینه‌سازی فراهمی زیستی و اثربخشی آن‌ها دارد. شناخت این تداخلات امکان انتخاب زمان، ترکیب و شیوه مصرف مناسب مکمل‌ها را فراهم کرده و از کاهش جذب یا اتلاف اثر درمانی جلوگیری می‌کند. مصرف آگاهانه و هدفمند مکمل‌ها بر اساس این اصول می‌تواند حداکثر سود تغذیه‌ای و درمانی را برای فرد به همراه داشته باشد.

برای تهیه مکمل‌های مطمئن و دارای تأییدیه، داروخانه آنلاین داروکده گزینه‌ای قابل اعتماد است. این داروخانه، به‌عنوان تنها دارنده نماد الکترونیک پنج‌ستاره در میان داروخانه‌های کشور، محیطی امن برای خرید مکمل‌های تخصصی فراهم کرده است. تمامی محصولات داروکده با تضمین اصالت، قیمت مصوب و شرایط نگهداری استاندارد عرضه می‌شوند تا کاربران بتوانند با اطمینان از کیفیت، بهترین انتخاب را برای سلامت خود داشته باشند. همچنین، مجله داروکده با ارائه مقالات علمی و به‌روز در زمینه داروها، تداخلات و مکمل‌های تغذیه‌ای، مرجع مفیدی برای ارتقای آگاهی سلامت به‌شمار می‌رود.

منابع:

1) Reboul E. Proteins involved in fat-soluble vitamin and carotenoid transport across the intestinal cells: New insights from the past decade. Progress in Lipid Research. 2023 Jan 1;89:101208.

2) Abawi FG, Sullivan TW. Interactions of vitamins A, D3, E, and K in the diet of broiler chicks. Poultry Science. 1989 Nov 1;68(11):1490-8.

3) Silva MC, Furlanetto TW. Intestinal absorption of vitamin D: a systematic review. Nutrition reviews. 2018 Jan 1;76(1):60-76.

4) Rigotti A. Absorption, transport, and tissue delivery of vitamin E. Molecular aspects of medicine. 2007 Oct 1;28(5-6):423-36.

5) Ridha NR, Fikri B, Tanjung C, Zainuddin AA, Maulani D, Putri SH. Effectiveness of Combined Vitamin D and Iron Supplementation on Iron Status in Children with Iron Deficiency Anemia: A Randomized Controlled Trial. The Journal of Medical Investigation. 2025;72(3.4):337-42.

6) Suhaimi NA, Loh SP, Manan NA, Zalbahar N, Alwi MN, Fuzi SF. An 8-Week Vitamin D3–Fortified Fruit Drink Supplementation Increases Serum Ferritin Concentration: A Randomized Controlled Trial in Malaysian Women With Low Iron Stores. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2024 Nov 1;124(11):1440-50.

7) Gatta E, Cappelli C. Sunscreen and 25-hydroxyvitamin D levels: friends or foes? A systematic review and meta-analysis. Endocrine Practice. 2025 Jun 1;31(6):839-48.