شیرین کننده مصنوعی برای دیابتی ها

دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در جهان امروز است که مدیریت آن، نیازمند کنترل دقیق قند خون و پرهیز از مصرف قندهای ساده است. در این میان، شیرین‌کننده‌های بدون قند اعم از مصنوعی و طبیعی، نقش مهمی در رژیم غذایی افراد دیابتی ایفا می‌کنند. این ترکیبات، با القای حس شیرینی بدون افزایش کالری و گلوکز خون، جایگزین مناسبی برای شکر در غذاها و نوشیدنی‌ها هستند و به کنترل متابولیک بیماران کمک می‌کنند.

اما آنچه اهمیت دارد، آگاهی از انواع مختلف این شیرین‌کننده‌ها، اثرات فیزیولوژیکی آن‌ها و همچنین شناخت دقیق مزایا و عوارض احتمالی‌شان به‌ویژه در مصرف بلندمدت است. این مقاله با نگاهی جامع و بر اساس جدیدترین شواهد علمی، به بررسی و معرفی انواع شیرین‌کننده‌های مصنوعی برای دیابتی ها و مخاطرات احتمالی آن‌ها پرداخته است.

فهرست مطالب

• شیرین کننده مصنوعی چیست؟
• انواع شیرین کننده بدون قند
• فواید شیرین کننده دیابتی
• بهترین شیرین کننده برای دیابتی ها
• عوارض شیرین کننده مصنوعی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

شیرین کننده مصنوعی چیست؟

شیرین‌کننده‌های بدون قند به دو دسته کلی «مصنوعی» و «طبیعی» تقسیم می‌شوند.

شیرین‌کننده‌ مصنوعی یا Artificial Sweetener، دسته‌ای از ترکیبات شیمیایی یا سنتزی هستند که طعم شیرین بالایی دارند اما ساختاری متفاوت از قندهای طبیعی مانند گلوکز و فروکتوز داشته و فاقد کالری قابل توجه بوده یا مقدار بسیار ناچیزی کالری دارند.

این تفاوت ساختاری باعث می‌شود که شیرین کننده های مصنوعی در بدن متابولیزه نشده و به همین دلیل، اثر قابل توجهی بر افزایش قند خون و ترشح انسولین نداشته باشند. از نظر فیزیولوژیک، شیرین‌کننده‌های مصنوعی با اتصال به گیرنده‌های ویژه‌ای روی سلول‌های چشایی در زبان، حس شیرینی را القا می‌کنند، بدون آنکه به میزان قابل توجهی جذب یا وارد مسیرهای متابولیک شوند.

هدف اصلی از به‌کارگیری شیرین‌کننده‌های مصنوعی، کاهش دریافت کالری و کنترل سطح گلوکز خون است، به‌ویژه در افرادی که به دلایل پزشکی، از جمله ابتلا به دیابت، چاقی یا سندرم متابولیک، محدودیت‌هایی در مصرف قند دارند.

بدین ترتیب، این ترکیبات، به عنوان جایگزین شکر و سایر شیرین‌کننده‌های طبیعی، در طیف وسیعی از محصولات غذایی مانند نوشیدنی‌ها، دسرها، محصولات لبنی، آدامس‌ها و مواد غذایی رژیمی استفاده می‌شوند و باعث کاهش قابل توجه مصرف شکر و کربوهیدرات‌های ساده خواهد شد.

شیرین‌کننده‌های طبیعی بدون قند، مستقیماً از منابع گیاهی استخراج می‌شوند یا منشأ طبیعی دارند. شیرین‌کننده‌های طبیعی هم در بیشتر موارد فاقد کالری بوده یا دارای کالری بسیار اندکی هستند و تأثیر بسیار کمتری نسبت به قند معمولی بر افزایش قند خون دارند. از این رو، آن‌ها برای افراد دیابتی و افرادی که به دنبال حفظ سلامت خود هستند، مورد توجه و مفید محسوب می‌شوند. بنابراین باید توجه داشت که شیرین‌کننده‌های بدون قند لزوماً همه مصنوعی نیستند و می‌توانند دارای ریشه کاملاً طبیعی نیز باشند.

انواع شیرین کننده بدون قند

برای خرید شیرین کننده های رژیمی می بایست در ابتدا آن ها را به خوبی بشناسید. همانطور که اشاره شد شیرین کننده ها می توانند انواع مختلفی با منشاء مصنوعی و یا طبیعی داشته باشند. در این قسمت به معرفی بهترین شیرین کننده های بدون قند می پردازیم.
 

لیست قند های مصنوعی به تفکیک شناخته شده ترین انواع آن ها در این قسمت آورده شده است:
 

- شیرین کننده مصنوعی آسپارتام

آسپارتام یکی از انواع شیرین کننده های مصنوعی است که شیرینی آن تقریباً ۲۰۰ برابر قند معمولی بوده و به‌طور گسترده در نوشیدنی‌های بدون قند، آب‌نبات‌ها و ماست‌های رژیمی کاربرد دارد. این ماده از دو آمینواسید آسپارتیک اسید و فنیل‌آلانین ساخته شده است و برخلاف ساخارین، در بدن متابولیزه می‌شود، اما میزان کالری تولیدی آن به دلیل مقدار کم مصرف بسیار ناچیز است و اثری بر افزایش قند خون ندارد. با این حال، آسپارتام برای افراد مبتلا به بیماری فنیل کتونوری (PKU) ممنوع است.
 

- شیرین کننده مصنوعی سوکرالوز

سوکرالوز شیرین‌کننده‌ای بسیار محبوب است که حدود ۶۰۰ برابر شیرین‌تر از قند معمولی است و از تغییر ساختار شیمیایی قند معمولی (ساکارز) به دست می‌آید. این ماده فاقد کالری بوده و به‌طور عمده در محصولات پخته‌شده، نوشیدنی‌ها، آبنبات‌ها و آدامس‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. سوکرالوز در دستگاه گوارش جذب نمی‌شود و تقریباً بدون تغییر از بدن خارج می‌شود و تأثیر قابل توجهی بر قند خون یا انسولین ندارد. به همین دلیل برای دیابتی‌ها گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود.
 

- شیرین کننده مصنوعی آسه سولفام پتاسیم

آسه‌سولفام پتاسیم، معروف به آسه‌سولفام K، شیرین‌کننده‌ای مصنوعی است که حدود ۲۰۰ برابر شیرین‌تر از قند معمولی است. این ترکیب اغلب به دلیل مقاومت بالا در برابر حرارت، در محصولات غذایی پخته‌شده، نوشیدنی‌های گرم و سرد و همچنین دسرهای بدون قند کاربرد دارد.

آسه‌سولفام پتاسیم نیز در بدن متابولیزه نمی‌شود و هیچ کالری تولید نمی‌کند، بنابراین تأثیر مستقیمی بر سطح قند خون و ترشح انسولین ندارد و برای بیماران دیابتی و افرادی که به دنبال کاهش کالری هستند، مناسب است.
 

- شیرین کننده مصنوعی ساخارین

ساخارین یکی از قدیمی‌ترین شیرین‌کننده‌های مصنوعی است که در اواخر قرن نوزدهم کشف شد و به دلیل شیرینی بسیار بالا (تقریباً ۳۰۰ برابر قند معمولی) و فاقد کالری بودن، در محصولات متنوعی مانند نوشابه‌های رژیمی، دسرها، داروها و آدامس‌ها به‌کار می رفت.

ساخارین نیز مانند سایر شیرین کننده های مصنوعی، در بدن انسان متابولیزه نمی‌شود و به همین دلیل تأثیری بر قند خون و ترشح انسولین ندارد. با این وجود، بر اساس برخی مطالعات حیوانی، ممکن است دارای خطراتی باشد و در بسیاری کشورها ممنوعیت استفاده دارد.

به طور کلی امروزه به عنوان یک شیرین کننده محبوب و رایج کاربرد ندارد و به میزان بسیار کم و در ترکیب با سایر شیرین‌کننده‌ها در برخی محصولات غذایی، دارویی و بهداشتی مانند خمیردندان ها و دهانشویه ها استفاده می شود.

شیرین‌کننده‌های طبیعی بدون قند به خاطر ایمنی بیشتر و منشاء طبیعی خود بیشتر مورد توجه افراد هستند که به دو مورد از پرکاربردترین آن ها اشاره می کنیم:
 

- شیرین کننده طبیعی استویا

استویا (Stevia)، شیرین‌کننده‌ای طبیعی است که از برگ‌های گیاه استویا استخراج می‌شود و حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ برابر شیرین‌تر از قند معمولی است. استویا فاقد کالری است و هیچ تأثیری بر افزایش قند خون ندارد و به همین دلیل در بین افراد دیابتی و کسانی که مراقب وزن خود هستند، بسیار محبوب است.

عصاره استویا در نوشیدنی‌های رژیمی، دسرها و محصولات پخته‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرد و به دلیل منشأ طبیعی و خواص آنتی‌اکسیدانی که دارد، یکی از سالم‌ترین شیرین‌کننده های طبیعی بدون قند محسوب می‌شود.

- شیرین کننده طبیعی زایلیتول

زایلیتول نیز یک الکل قندی طبیعی است که در میوه‌ها و سبزیجات به مقدار کم وجود دارد و از لحاظ شیرینی تقریباً معادل قند معمولی است. زایلیتول حدود ۴۰ درصد کالری کمتری نسبت به شکر دارد و اثر کمی بر قند خون و انسولین دارد؛ بنابراین برای بیماران دیابتی به عنوان جایگزین قند می تواند مناسب باشد.

همچنین به دلیل خاصیت ضدپوسیدگی و محافظت از سلامت دندان‌ها، در محصولات بهداشتی دهان و دندان مانند آدامس‌ و محصولات خوشبو کننده دهان به کار می رود.  

فواید شیرین کننده دیابتی

در این بخش مهم‌ترین فواید شیرین‌کننده‌های مصنوعی برای دیابتی‌ها بر اساس آخرین یافته های علمی را مورد بررسی قرار می دهیم:
 

- کمک به کنترل بهتر قند خون

اغلب شیرین‌کننده‌های رژیمی فاقد اثر هیپرگلایسمیک هستند؛ یعنی باعث افزایش ناگهانی گلوکز خون نمی‌شوند. برخلاف قندهای ساده که به‌سرعت جذب می‌شوند و قند خون را بالا می‌برند، این شیرین‌کننده‌ها یا اصلاً در بدن متابولیزه نمی‌شوند یا متابولیسم آن‌ها اثری بر گلوکز خون ندارد. به همین دلیل، استفاده از آن‌ها در بیماران دیابتی می‌تواند به حفظ ثبات قند خون در طول روز کمک کند.
 

- کاهش دریافت کالری و کمک به کاهش وزن

چاقی یکی از عوامل خطر مهم برای دیابت نوع ۲ است. شیرین‌کننده‌ها چند صد برابر شیرین‌تر از قند هستند، اما کالری ندارند یا کالری بسیار ناچیزی دارند. جایگزینی قند با این ترکیبات در نوشیدنی‌ها و غذاها، باعث کاهش چشمگیر کالری دریافتی روزانه می‌شود و به‌تبع آن، فرصت کاهش وزن و بهبود حساسیت به انسولین را در بیماران دیابتی فراهم می‌کند.
 

- افزایش تنوع غذایی و تطابق با رژیم دیابتی

شیرین‌کننده‌های مصنوعی امکان تهیه دسرها، نوشیدنی‌ها و محصولات متنوع بدون قند را فراهم می‌کنند. این موضوع به بیماران دیابتی کمک می‌کند تا رژیم غذایی خود را بدون احساس محدودیت دنبال کنند. حفظ رضایت غذایی، تطابق بلندمدت با رژیم و کیفیت زندگی بهتر از مزایای مهم استفاده متعادل از این جایگزین‌هاست.
 

- کاهش ریسک پوسیدگی دندان

برخی شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند زایلیتول نه تنها فاقد قند هستند، بلکه خاصیت ضد باکتریایی علیه استرپتوکوک موتانس (عامل پوسیدگی دندان) دارند. از آنجاکه دیابتی‌ها ممکن است به مشکلات دهان و دندان حساس‌تر باشند، مصرف شیرین‌کننده‌هایی مانند زایلیتول یا سوربیتول در آدامس‌ها و دهان‌شویه‌ها می‌تواند در پیشگیری از پوسیدگی دندان و حفظ سلامت دهانی کمک‌کننده باشد.
 

- گزینه مناسب در داروها و مکمل های مخصوص دیابت

شیرین‌کننده‌های مصنوعی در تولید شربت‌های دارویی، مکمل‌ها و قرص‌های جویدنی برای بیماران دیابتی کاربرد گسترده دارند. از آنجاکه مصرف قند در فرآورده‌های دارویی برای دیابتی‌ها باید محدود شود، استفاده از این ترکیبات در داروسازی باعث اطمینان از ایمنی دارویی برای این بیماران می‌شود.

در مجموع، استفاده علمی و کنترل‌شده از شیرین‌کننده‌های مصنوعی در رژیم بیماران دیابتی می‌تواند با مزایایی مانند کاهش کالری، ثبات قند خون و افزایش کیفیت رژیم همراه باشد، مشروط بر آنکه با مشورت پزشک و در چارچوب دوزهای مجاز صورت گیرد.

بهترین شیرین کننده برای دیابتی ها

از آن جایی که شیرین کننده رژیمی در افراد دیابتی می تواند بیشتر از سایر گروه ها جالب توجه باشد، دقت در انتخاب محصولات با کیفیت و دوزهای کنترل شده از شیرین کننده های مجاز با کمترین عوارض از اهمیت بالایی برخوردار است؛ تا جایگزینی این ترکیبات با قندهای ساده، خود به مشکلات مرتبط با سلامت بیشتر برای این افراد تبدیل نشود.

در این قسمت به معرفی بهترین شیرین کننده برای افراد دیابتی می پردازیم:

شرکت سمرطب درمان با برند Sweet Life، اقدام به تولید دو شیرین کننده کم کالری به فرم ساشه های 1 گرمی در بسته بندی های 100 عددی نموده است:

1. شیرین کننده کم کالری استویا Sweet life، فراهم کننده ساشه های 1 گرمی حاوی شیرین کننده طبیعی استویا بوده و بهترین شیرین کننده چای برای دیابتی ها به حساب می آید. هر چند این محصول را می توان برای ایجاد طعم شیرین در سایر مایعات، نوشیدنی ها و دسرهای رژیمی نیز به کار برد.

2. شیرین کننده کم کالری سوکرالوز سوییت لایف، در هر ساشه میزان 1 گرم شیرین کننده مصنوعی سوکرالوز را فرموله کرده است که با شیرینی 600 برابر قند و قیمتی مقرون به صرفه، برای استفاده در کنار انواع نوشیدنی ها و تهیه دسرها کاربرد دارد.

شیرین کننده های طبیعی، نه تنها به صورت خالص در دسترس هستند، بلکه در انواع آدامس نیز به کار رفته و مناسب افراد دیابتی خواهند بود.

3. آدامس ویتامین د3 بدون قند ربودیان متعلق به شرکت اهدا دارو، با طعم های متنوع نعناع، دارچین و میکس بری در قوطی های 15 عددی طراحی شده و هر آدامس آن 180 واحد بین المللی ویتامین د3 را در کنار دو شیرین کننده طبیعی استویا و زایلیتول فرموله کرده است.

بدین ترتیب، نه تنها فاقد قند اضافی است، بلکه با وجود ویتامین د3 و زایلیتول، به سلامت دهان و دندان کمک خواهد کرد.

عوارض شیرین کننده مصنوعی

با وجود فواید متعدد شیرین‌کننده‌های بدون قند، به‌ویژه در کنترل وزن و مدیریت دیابت، نباید از مضرات شیرین کننده مصنوعی به ویژه در استفاده های طولانی مدت و افراطی چشم پوشی کرد.

مطالعات اخیر علمی برخی نگرانی‌ها را نسبت به ایمنی بلندمدت و اثرات فیزیولوژیک آن‌ها مطرح کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین عوارض مصرف شیرین کننده های مصنوعی، تأثیر احتمالی این ترکیبات بر میکروبیوم روده است. نتایج برخی مطالعات انسانی و حیوانی نشان داده‌اند که مصرف مداوم شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند ساخارین، سوکرالوز و آسه‌سولفام پتاسیم ممکن است ترکیب جمعیت میکروبی روده را تغییر داده و از این طریق منجر به اختلال در متابولیسم گلوکز، التهاب مزمن خفیف و افزایش مقاومت به انسولین شود.

عوارض قرص شیرین کننده بدون قند ممکن است شامل حال تاثیر بر اشتها و تنظیم انرژی نیز شود. برخی پژوهش‌ها فرضیه‌ای را مطرح کرده‌اند که شیرین‌کننده‌های بدون قند ممکن است مغز را فریب دهند؛ چراکه حس شیرینی را القا می‌کنند بدون اینکه کالری واقعی وارد بدن شود، در نتیجه تنظیم اشتها دچار اختلال شده و مصرف کلی انرژی در وعده‌های بعدی افزایش یابد. با این حال، داده‌ها در این زمینه متناقض‌اند.

همچنین، برخی مطالعات تازه‌تر نگرانی‌هایی درباره سلامت قلب و عروق، احتمال افزایش خطر سکته مغزی یا بیماری‌های قلبی-عروقی، اختلال در عملکرد تیروئید و برخی هورمون های متابولیک را در مصرف‌کنندگان مزمن برخی از این شیرین‌کننده‌ها مطرح کرده‌اند.

بنابراین، علیرغم ایمن دانستن مصرف شیرین کننده های بدون قند در محدوده های مجاز توسط بسیاری نهادهای معتبر بهداشتی در دنیا، توصیه می‌شود این مواد با اعتدال مصرف شوند و به‌ویژه از مصرف بیش‌از‌حد آن‌ها در کودکان و زنان باردار پرهیز شود تا از بروز اثرات جانبی احتمالی در بلندمدت جلوگیری شود.

همچنین، شیرین کننده های مصنوعی برای دیابتی ها نیز ممکن است به یک عادت تبدیل شده و منجر به استفاده افراطی شود. بدین ترتیب، بیماران دیابتی بهتر است از شیرین‌کننده‌هایی با شواهد ایمنی قوی‌تر مانند استویا، استفاده کنند و مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی پرعارضه را به حداقل برسانند.

کلام آخر

شیرین‌کننده‌های بدون قند، چه با منشأ مصنوعی و چه طبیعی، ابزاری قدرتمند در رژیم‌های کنترل قند خون به شمار می‌آیند؛ با این حال، انتخاب آگاهانه آن‌ها اهمیت زیادی دارد؛ چراکه ممکن است مانند هر ترکیب دیگری در صورت مصرف مزمن با پیامدهایی مانند اختلال در میکروبیوم روده، تنظیم اشتها یا مشکلات متابولیک همراه باشند.

به همین دلیل، توصیه می‌شود افراد دیابتی، به‌ویژه در صورت استفاده مکرر، از شیرین‌کننده‌هایی با منشأ طبیعی و ایمنی اثبات‌شده مانند استویا یا زایلیتول بهره‌گیرند. در نهایت، همان‌طور که در بسیاری از حوزه‌های تغذیه‌ای مطرح است، تعادل و اعتدال در مصرف، مهم‌ترین اصل در بهره‌برداری سالم از این جایگزین‌های شیرین به شمار می‌آید.

داروخانه آنلاین داروکده که ضامن سلامت، کیفیت و اصالت محصولات است، به عنوان یک مرکز معتبر برای دسترسی و تهیه شیرین کننده های رژیمی محسوب می شود. همچنین، امکان مشاوره تلفنی رایگان با تیم علمی و متخصص متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه به عنوان یک گزینه منحصر به فرد قبل از خرید، به شما در انتخاب محصولی متناسب با نیاز و سلیقه تان کمک خواهد کرد.

مجله علمی داروکده نیز با گردآوری مطالب ارزشمند بر پایه آخرین یافته های علمی به عنوان یک بانک اطلاعاتی جامع در راستای ارتقای سلامت عموم جامعه عمل می نماید. این مقاله نیز با هدف معرفی شیرین کننده های مصنوعی در دیابتی ها و ارائه اطلاعات علمی پیرامون فواید و عوارض آن ها نگارش شده بود.

لذا امیدواریم از مطالب فوق نهایت استفاده را برده باشید و در صورت تمایل به ثبت نظرات و پرسش و پاسخ بیشتر در این حوزه، با تیم علمی داروکده در ارتباط باشید.