ارتباط پرولاکتین و ریزش مو

ریزش مو یکی از دغدغه‌های رایج در میان افراد در سنین مختلف است که می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر اعتمادبه‌نفس و کیفیت زندگی داشته باشد. این مشکل ممکن است به دلایل متنوعی از جمله ژنتیک، رژیم غذایی نامناسب، استرس، بیماری‌ها و تغییرات هورمونی رخ دهد. هورمون‌ها به عنوان تنظیم‌کننده‌های اصلی فرآیندهای بدن، نقش مهمی در سلامت پوست و مو ایفا می‌کنند و هرگونه عدم تعادل در آن‌ها می‌تواند به تغییراتی در رشد یا ریزش مو منجر شود. در این میان، پرولاکتین، هورمونی که اغلب با شیردهی مرتبط است، گاهی به عنوان عاملی احتمالی در ریزش مو مطرح می‌شود. پرولاکتین توسط غده هیپوفیز ترشح می‌شود و علاوه بر نقشش در تولید شیر، ممکن است بر متابولیسم، سیستم ایمنی و حتی سلامت مو اثراتی داشته باشد. افزایش غیرطبیعی این هورمون، که به هیپرپرولاکتینمی معروف است، با برخی علائم مثل ناباروری، کاهش میل جنسی و گاه ریزش مو همراه بوده است. این مقاله به بررسی این موضوع می‌پردازد که آیا پرولاکتین می‌تواند با ریزش مو ارتباط داشته باشد و اگر چنین است، این ارتباط چگونه ممکن است شکل بگیرد. ما مکانیسم‌ها، شواهد، شرایط مرتبط، ملاحظات و عوارض پرولاکتین بالا در زنان و مردان را به طور جامع مرور می‌کنیم، بدون اینکه نتیجه‌گیری قطعی ارائه دهیم، تا خواننده بتواند دیدی روشن‌تر از این موضوع به دست آورد.

آن‌چه در این مقاله خواهید خواند:

• پرولاکتین چیست و چگونه عمل می‌کند؟
• ریزش مو و عوامل هورمونی
• مکانیسم‌های احتمالی ارتباط پرولاکتین و ریزش مو
• شواهد علمی و بالینی
• شرایط مرتبط با ریزش مو و پرولاکتین بالا 
• تفاوت در پرولاکتین بالا در زنان و ریزش مو و پرولاکتین و ریزش مو در مردان
• تشخیص و آزمایش پرولاکتین
• مدیریت پرولاکتین و ریزش مو
• محدودیت‌ها و ملاحظات

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

پرولاکتین چیست و چگونه عمل می‌کند؟

پرولاکتین یک هورمون پروتئینی با وزن مولکولی حدود 23 کیلودالتون است که در بخش قدامی غده هیپوفیز تولید می‌شود. این هورمون در بیش از 300 فرآیند بیولوژیکی در بدن نقش دارد، اما شناخته‌شده‌ترین وظیفه‌اش تحریک غدد پستانی برای تولید شیر پس از زایمان است. با این حال، پرولاکتین در مردان و زنان غیرباردار نیز وجود دارد و سطح آن معمولاً پایین است، مگر در شرایط خاص. ترشح پرولاکتین توسط هورمون دوپامین، که از هیپوتالاموس آزاد می‌شود، مهار می‌گردد. وقتی این مهار کاهش یابد، مثلاً به دلیل استرس، داروها یا تومورهای هیپوفیز، سطح پرولاکتین می‌تواند افزایش یابد.

مکانیسم اثر پرولاکتین از طریق گیرنده‌های اختصاصی‌اش در سلول‌های هدف انجام می‌شود. این گیرنده‌ها در بافت‌های مختلفی مثل پستان‌ها، کبد، تخمدان‌ها، بیضه‌ها و حتی پوست یافت می‌شوند. وقتی پرولاکتین به این گیرنده‌ها متصل می‌شود، مسیرهای سیگنال‌دهی داخل‌سلولی را فعال می‌کند که می‌توانند فرآیندهایی مثل رشد سلولی، متابولیسم یا تولید هورمون‌های دیگر را تحت تأثیر قرار دهند. 

در شرایط عادی، سطح پرولاکتین در خون بین 2 تا 18 نانوگرم در میلی‌لیتر (در زنان غیرباردار) و کمی پایین‌تر در مردان است. اما عواملی مثل استرس شدید، داروهای ضد روان‌پریشی (مثل هالوپریدول)، ضد تهوع (متوکلوپرامید)، تومورهای هیپوفیز (پرولاکتینوما) یا کم‌کاری تیروئید می‌توانند این سطح را به طور قابل‌توجهی بالا ببرند. در چنین مواردی، اثرات غیرمنتظره‌ای مثل ریزش مو ممکن است مشاهده شود، که ما را به بررسی این ارتباط سوق می‌دهد.

ریزش مو و عوامل هورمونی

ریزش مو فرآیندی پیچیده است که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. موها در چرخه‌ای مشخص رشد می‌کنند که شامل سه فاز است: آناژن (فاز رشد)، کاتاژن (فاز انتقال) و تلوژن (فاز استراحت). در هر زمان، حدود 85-90% موها در فاز آناژن هستند و بقیه در حال استراحت یا ریزش‌اند. وقتی این چرخه به هم بخورد، مثلاً با کوتاه شدن فاز رشد یا افزایش فاز استراحت، ریزش مو رخ می‌دهد. هورمون‌ها از مهم‌ترین تنظیم‌کننده‌های این چرخه هستند. برای مثال، دی‌هیدروتستوسترون (DHT)، که از تستوسترون مشتق می‌شود، در ریزش موی آندروژنیک نقش دارد و فولیکول‌های حساس را کوچک می‌کند. استروژن نیز به رشد مو کمک می‌کند و کاهش آن (مثل پس از زایمان) می‌تواند ریزش را افزایش دهد.

پرولاکتین، برخلاف هورمون‌های جنسی، به طور مستقیم به عنوان عامل اصلی ریزش مو شناخته نمی‌شود، اما ممکن است به صورت غیرمستقیم یا در شرایط خاص بر آن اثر بگذارد. این هورمون در بافت پوست و فولیکول‌های مو گیرنده‌هایی دارد که نشان می‌دهد شاید نقشی در تنظیم رشد مو داشته باشد. اما اینکه این نقش چگونه و تا چه حد با ریزش مو مرتبط است، هنوز به طور کامل روشن نیست و نیاز به کاوش بیشتری دارد.

برای کسب اطلاعات تکمیلی در رابطه با علل ریزش موی شدید در بانوان، توصیه می‌شود مقاله "علل ریزش موی شدید در زنان" تالیف و ترجمه دکتر کربلائی طاهر را که در مجل داروکده منتشر شده است، مطالعه فرمایید.

مکانیسم‌های احتمالی ارتباط پرولاکتین و ریزش مو

ارتباط پرولاکتین با ریزش مو ممکن است از چند مسیر بیولوژیکی شکل بگیرد که در ادامه به آن‌ها پرداخته می‌شود:

تأثیر بر تعادل هورمون‌های جنسی: پرولاکتین بالا می‌تواند تولید گنادوتروپین‌ها (LH و FSH) را مهار کند، که هورمون‌های جنسی مثل تستوسترون و استروژن را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در زنان، کاهش استروژن ممکن است موها را نازک‌تر کند یا ریزش را افزایش دهد. در مردان، کاهش تستوسترون و افزایش نسبی DHT شاید فولیکول‌ها را ضعیف کند. این تغییرات غیرمستقیم می‌توانند به ریزش مو منجر شوند.
 

استرس و التهاب مزمن: پرولاکتین در شرایط استرس‌زا افزایش می‌یابد و ممکن است پاسخ التهابی را در بدن تقویت کند. التهاب در پوست سر می‌تواند فولیکول‌های مو را تحت فشار قرار دهد و باعث ریزش مو از نوع تلوژن افلوویوم (ریزش موقت به دلیل استرس) شود. این مکانیسم در افرادی که با استرس شدید یا بیماری‌های التهابی مواجه‌اند، محتمل‌تر است.
 

تأثیر مستقیم بر فولیکول‌های مو: مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که پرولاکتین می‌تواند چرخه رشد مو را تنظیم کند. در موش‌ها، پرولاکتین بالا فاز آناژن را کوتاه کرده و فاز تلوژن را طولانی‌تر می‌کند، که ممکن است به ریزش منجر شود. در انسان، این اثر کمتر بررسی شده، اما شاید در شرایطی مثل شیردهی یا هیپرپرولاکتینمی رخ دهد.
 

اختلال در متابولیسم مواد مغذی: پرولاکتین بالا ممکن است متابولیسم را تغییر دهد و جذب مواد مغذی مثل زینک، آهن یا ویتامین D را تحت تأثیر قرار دهد. این کمبودها به ضعف مو و افزایش ریزش کمک می‌کنند، هرچند این اثر بیشتر حدس و گمان است.
 

تأثیر بر سیستم ایمنی: پرولاکتین با سیستم ایمنی تعامل دارد و در برخی موارد ممکن است واکنش‌های خودایمنی را تشدید کند. بیماری‌هایی مثل آلوپسی آره‌آتا (ریزش موی سکه‌ای) شاید با این مکانیسم مرتبط باشند، اما این ارتباط هنوز اثبات نشده است.

شواهد علمی و بالینی

آیا بالا بودن هورمون پرولاکتین باعث ریزش مو میشود؟ شواهد درباره ارتباط ریزش مو و پرولاکتین هنوز جامع نیست و بیشتر به مشاهدات بالینی و مطالعات محدود وابسته است. در افرادی با هیپرپرولاکتینمی، مثل کسانی که پرولاکتینوما دارند، گاهی ریزش مو گزارش شده، اما این علامت در مقایسه با ناباروری یا ترشح پستان کمتر شایع است. مطالعات روی زنان با پرولاکتین بالا نشان داد که برخی از آن‌ها ریزش مو را همراه با کاهش استروژن تجربه کردند، اما عوامل دیگری مثل استرس و کمبود تغذیه نیز دخیل بودند. به علاوه، مردانی با پرولاکتین بالا کاهش تستوسترون و نازک شدن موها را نشان دادند، اما این به طور مستقیم به پرولاکتین نسبت داده نشد.

در دوران شیردهی، که پرولاکتین به طور طبیعی بالاست، بسیاری از زنان ریزش مو را گزارش می‌کنند. با این حال، این اغلب به کاهش ناگهانی استروژن پس از زایمان نسبت داده می‌شود، نه فقط پرولاکتین. مطالعات حیوانی نیز نشان داده‌اند که پرولاکتین می‌تواند رشد مو را در موش‌ها تنظیم کند و در برخی گونه‌ها باعث ریزش شود، اما تفاوت‌های فیزیولوژیکی بین انسان و حیوانات تعمیم این یافته‌ها را دشوار می‌کند. در کل، شواهد موجود فرضیه‌هایی را مطرح می‌کنند، اما نمی‌توانند رابطه‌ای قطعی را تأیید کنند و نیاز به تحقیقات گسترده‌تر دارند.

شرایط مرتبط با ریزش مو و پرولاکتین بالا

برخی شرایط پزشکی که با افزایش پرولاکتین همراه‌اند، ممکن است به ریزش مو مرتبط باشند:

پرولاکتینوما: تومور خوش‌خیم هیپوفیز که پرولاکتین را بیش از حد تولید می‌کند، گاهی با ریزش مو همراه است، اما این بیشتر به اختلالات هورمونی کلی مربوط می‌شود.

کم‌کاری تیروئید: این بیماری می‌تواند پرولاکتین را افزایش دهد و خود به تنهایی ریزش مو ایجاد کند، که تشخیص نقش پرولاکتین را پیچیده می‌کند.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): در برخی زنان با PCOS، پرولاکتین بالا همراه با آندروژن‌های افزایش‌یافته دیده می‌شود، که ممکن است ریزش مو را تشدید کند.

مصرف داروها: داروهایی مثل ضد روان‌پریشی‌ها (رایسپریدون)، ضدافسردگی‌ها یا ضد تهوع (متوکلوپرامید) که پرولاکتین را بالا می‌برند، گاهی با ریزش مو مرتبط بوده‌اند، اما این ممکن است به عوارض جانبی دیگر داروها هم مربوط باشد.

استرس مزمن: استرس طولانی‌مدت می‌تواند پرولاکتین را افزایش دهد و به ریزش مو منجر شود، که تفکیک نقش پرولاکتین از استرس را سخت می‌کند.

تفاوت در پرولاکتین بالا در زنان و ریزش مو و پرولاکتین و ریزش مو در مردان

تأثیر پرولاکتین بر ریزش مو ممکن است بین جنسیت‌ها متفاوت باشد. در زنان، پرولاکتین بالا اغلب با کاهش استروژن همراه است، که می‌تواند موها را نازک‌تر کند یا ریزش را افزایش دهد. این در دوران پس از زایمان یا در شرایطی مثل PCOS بیشتر دیده می‌شود. در مردان، پرولاکتین بالا ممکن است تستوسترون را کاهش دهد و تعادل هورمونی را به نفع DHT تغییر دهد، که به ریزش موی آندروژنیک منجر می‌شود. این تفاوت‌ها به دلیل نقش‌های جنسیتی هورمون‌ها در بدن است، اما هنوز به طور کامل تأیید نشده‌اند و به شرایط فردی بستگی دارند. برای مثال، زنی با پرولاکتین بالا ممکن است ریزش موی پراکنده را تجربه کند، در حالی که مردی با همین شرایط شاید تشدید طاسی الگودار را ببیند.

تشخیص و آزمایش پرولاکتین

اگر احساس می‌کنید که پرولاکتین در ریزش موی شما نقش دارد، آزمایش خون می‌تواند سطح آن را اندازه‌گیری کند. سطح نرمال پرولاکتین در زنان غیرباردار 2-18 نانوگرم در میلی‌لیتر و در مردان کمی پایین‌تر است. اما این آزمایش باید با دقت انجام شود، زیرا عواملی مثل زمان روز (صبح بالاتر است)، استرس، خواب یا غذا خوردن می‌توانند نتایج را تغییر دهند. اگر سطح پرولاکتین بالا باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مثل MRI هیپوفیز یا بررسی تیروئید را توصیه کند تا علت اصلی مشخص شود.

مدیریت پرولاکتین و ریزش مو

اگر پرولاکتین بالا به ریزش مو مرتبط باشد، کاهش آن ممکن است به بهبود وضعیت کمک کند. درمان هیپرپرولاکتینمی معمولاً با داروهایی مثل کابرگولین یا بروموکریپتین انجام می‌شود، که به عنوان آگونیست‌های دوپامین عمل می‌کنند و ترشح پرولاکتین را مهار می‌کنند. در موارد پرولاکتینوما، این داروها می‌توانند تومور را کوچک کرده و علائم را کاهش دهند. با این حال، اگر ریزش مو به عوامل دیگری مثل ژنتیک، کمبود تغذیه یا التهاب مربوط باشد، کاهش پرولاکتین ممکن است به تنهایی کافی نباشد. مکمل‌هایی مثل بیوتین، انواع زینک، آهن یا محصولات حاوی ویتامین D، همراه با مراقبت از پوست سر (مثل شامپوهای تقویت‌کننده)، شاید در کنار درمان اصلی مفید باشند. مشاوره با متخصص غدد یا پوست و مو برای تشخیص دقیق و برنامه درمانی مناسب ضروری است.

محدودیت‌ها و ملاحظات

ارتباط پرولاکتین و ریزش مو هنوز به طور کامل اثبات نشده و نمی‌توان آن را یک رابطه مستقیم و قطعی دانست. ریزش مو معمولاً چندعاملی است و پرولاکتین شاید تنها بخشی از معادله باشد. افرادی که پرولاکتین بالایی دارند، ممکن است به دلیل استرس، بیماری‌های زمینه‌ای یا داروها با ریزش مو مواجه شوند، نه صرفاً به خاطر خود پرولاکتین. آزمایش سطح پرولاکتین نیز باید با دقت تفسیر شود، زیرا افزایش موقت آن (مثلاً به دلیل استرس) لزوماً به معنای مشکل دائمی نیست. درمان خودسرانه یا تمرکز صرف روی پرولاکتین بدون بررسی سایر عوامل ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد. همچنین، پاسخ بدن به درمان پرولاکتین بالا ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد و ریزش مو گاهی حتی پس از نرمال شدن سطح هورمون ادامه یابد.

سخن پایانی

پرولاکتین ممکن است به صورت غیرمستقیم با ریزش مو ارتباط داشته باشد، به‌ویژه از طریق تأثیر بر هورمون‌های جنسی، استرس، التهاب یا چرخه رشد مو، اما نقش آن به عنوان یک عامل اصلی هنوز تأیید نشده است. شواهد موجود بیشتر بر پایه مشاهدات بالینی، مطالعات محدود و فرضیه‌هاست و تحقیقات جامع‌تری برای روشن شدن این موضوع نیاز است. در افرادی با هیپرپرولاکتینمی، ریزش مو ممکن است یکی از علائم باشد، اما اغلب با عوامل دیگری همراه است که باید جداگانه بررسی شوند. 

اگر فکر می‌کنید پرولاکتین در ریزش موی شما نقش دارد، بهتر است با پزشک متخصص غدد یا پوست و مو مشورت کنید تا آزمایش‌های لازم انجام شود و رویکرد درمانی مناسبی طراحی گردد. در نهایت، مدیریت ریزش مو نیازمند نگاهی جامع است که همه جنبه‌های جسمی، هورمونی و روانی را در نظر بگیرد، و پرولاکتین تنها بخشی از این پازل پیچیده است.

انواعی از مکمل‌های مراقبت مو با بهترین قیمت و بالاترین کیفیت در داروخانه آنلاین داروکده، اولین و بزرگ‌ترین داروخانه اینترنتی در ایران، موجود است. داروکده به‌ عنوان مرجعی معتبر در حوزه مکمل‌های غذایی، فرآورده‌های گیاهی و محصولات آرایشی و بهداشتی با بیش از 15 سال سابقه، این امکان را فراهم می‌کند تا پیش از خرید، اطلاعات هر محصول را مطالعه کرده و بهترین گزینه را متناسب با نیاز خود انتخاب نمایید.

همچنین تیم علمی داروکده، متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، در این مسیر همراه شما خواهند بود تا با ارائه راهنمایی‌های تخصصی، تجربه‌ای مطمئن و آگاهانه از خرید مکمل‌های سلامت‌محور را داشته باشید. به علاوه، با مطالعه مجله داروکده می‌توانید به اطلاعات علمی و به‌روز درباره مکمل‌های تغذیه‌ای، فرآورده‌های گیاهی و موضوعات مرتبط با سلامت دسترسی پیدا کنید.

امیدواریم این مقاله درباره ارتباط پرولاکتین و ریزش مو برای شما مفید باشد. در صورت داشتن هرگونه پرسش، می‌توانید آن را در بخش ثبت دیدگاه مطرح کنید تا کارشناسان ما در کوتاه‌ترین زمان ممکن پاسخگوی شما باشند.