شپش سر

شپش سر یک انگل کوچک اما آزاردهنده است که می‌تواند زندگی روزمره افراد، به‌خصوص کودکان، را مختل کند. این حشره از خون پوست سر تغذیه می‌کند و با ایجاد خارش، التهاب و زخم‌های سطحی مشکلاتی جدی برای پوست و مو به‌وجود می‌آورد. تماس مستقیم سر، استفاده از وسایل شخصی مشترک و حضور در محیط‌های شلوغ از عوامل اصلی انتقال شپش هستند.

 آشنایی با نحوه شناسایی، پیشگیری و درمان شپش اهمیت زیادی دارد تا بتوان از گسترش آن جلوگیری کرد. در این مقاله از مجله علمی داروکده تمام اطلاعات علمی و کاربردی برای شناخت، پیشگیری و درمان کامل شپش سر انسان را مرور می‌کنیم.

فهرست

• تخم شپش چه نام دارد؟
• شپش طی چند روز بالغ میشود؟
• شپش چه شکلی است؟
• شپش چه رنگیه؟
• شپش از چی بوجود میاد؟ شپش چگونه منتقل میشود؟
• چه کسانی بیشتر شپش می گیرند؟
• جلوگیری از شپش سر در کودکان
• چگونه بفهمیم شپش داریم؟
• علائم شپش سر
• خواص شپش
• درمان شپش سر
• چگونه تخم شپش را از بین ببریم؟چگونه شپش را از بین ببریم؟
• طول درمان شپش سر
• درمان کامل شپش چند روز طول میکشد؟
• عوارض ثانویه شپش
• آیا شپش باعث ریزش مو میشود؟

زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

تخم شپش چه نام دارد؟

شپش سر انسان یک انگل خارجی کوچک است که روی پوست سر زندگی می‌کند و از خون تغذیه می‌کند. تخم شپش سر «رشک» نام دارد و بسیار کوچک و بیضی‌شکل است. رشک‌ها با لایه‌ای چسبناک به ساقه مو، نزدیک پوست سر می‌چسبند و جدا کردن آن‌ها دشوار است. رنگ رشک معمولاً سفید مایل به زرد است و با شوره سر اشتباه گرفته می‌شود اما برخلاف شوره به‌راحتی جدا نمی‌شود.

شپش طی چند روز بالغ میشود؟

شپش سر پس از خروج از تخم یا رشک، وارد مرحله «نمف» می‌شود که شبیه نسخه کوچک شپش بالغ است. این نمف‌ها طی ۷ تا ۱۰ روز چند بار پوست‌اندازی کرده و رشد می‌کنند. پس از این مدت، شپش‌ها به مرحله بالغ رسیده و قادر به تولید مثل می‌شوند. طول عمر شپش بالغ روی سر انسان حدود ۳۰ روز است. چرخه زندگی شپش شامل: سه مرحله تخم، نمف و حشره بالغ می‌باشد.

شپش چه شکلی است؟

شپش سر حشره‌ای بسیار کوچک، بدون بال و دارای رنگ خاکستری مایل به قهوه‌ای است. بدن آن کشیده بوده و طول آن در حالت بالغ حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر است. این حشره شش پا دارد که به انتهای هر پا یک چنگک کوچک برای چسبیدن به مو متصل است. سر شپش نسبت به بدن کوچک‌تر و دارای اندام دهانی مکنده برای تغذیه از خون است. به دلیل اندازه بسیار کوچک، دیدن شپش با چشم غیرمسلح دشوار است و معمولاً روی ساقه مو یا نزدیک پوست سر یافت می‌شود.

شپش چه رنگیه؟

رنگ شپش سر معمولاً خاکستری مایل به قهوه‌ای است و با رنگ مو کمی هماهنگی دارد تا کمتر دیده شود. برخی شپش‌ها بسته به سن یا تغذیه، ممکن است رنگ روشن‌تر یا تیره‌تری داشته باشند. پس از مکیدن خون، بدن شپش کمی قرمز یا تیره می‌شود. تخم‌های شپش یا رشک‌ها معمولاً سفید یا زرد کمرنگ هستند و با مو اشتباه گرفته می‌شوند. رنگ بدن شپش به محیط زندگی و میزان خون در بدن آن وابسته است.

شپش از چی بوجود میاد؟ شپش چگونه منتقل میشود؟

شپش سر از یک حشره ماده بالغ که تخم‌گذاری می‌کند، به‌وجود می‌آید. هر شپش ماده روزانه چندین تخم یا «رشک» روی ساقه مو نزدیک پوست سر می‌گذارد. این تخم‌ها پس از حدود ۷ تا ۱۰ روز باز می‌شوند و شپش‌های جوان از آن‌ها خارج می‌شوند. شپش‌ها نمی‌توانند از بدن انسان خارج از محیط مو تکثیر شوند و تنها از راه تماس مستقیم یا وسایل شخصی منتقل می‌شوند. بنابراین، شپش خود به خود یا از آلودگی محیطی به‌وجود نمی‌آید بلکه از شپش‌های موجود دیگر منتقل می‌شود.

چه کسانی بیشتر شپش می گیرند؟

شپش سر بیشتر در میان کودکانی که در مهدکودک یا مدرسه با یکدیگر تماس نزدیک دارند، دیده می‌شود. افرادی که از وسایل شخصی مشترک مانند: شانه، کلاه یا روسری استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. خانواده‌ها یا افرادی که با فرد آلوده در یک محیط زندگی می‌کنند، احتمال آلودگی بالاتری دارند. افرادی که شست‌وشوی مو و رعایت بهداشت شخصی را به‌طور منظم انجام نمی‌دهند، بیشتر در خطر هستند. تماس نزدیک در خوابگاه‌ها، اردوها یا مکان‌های شلوغ نیز احتمال انتقال شپش را افزایش می‌دهد.

جلوگیری از شپش سر در کودکان

برای جلوگیری از شپش سر در کودکان، آموزش پرهیز از تماس مستقیم سر با دیگران بسیار مهم است. نباید از وسایل شخصی مانند: شانه، برس، کلاه یا روسری دیگران استفاده کنند. شست‌وشوی منظم موها و تمیز نگه داشتن وسایل شخصی مانند روبالشی و حوله توصیه می‌شود. بررسی منظم موهای کودک، به‌ویژه در محیط‌های جمعی مثل: مدرسه، به کشف زودهنگام شپش کمک می‌کند. استفاده از شانه دندانه‌ریز به‌صورت دوره‌ای می‌تواند تخم‌های احتمالی را از مو خارج کند.

چگونه بفهمیم شپش داریم؟

برای فهمیدن وجود شپش، اولین علامت خارش شدید و مداوم پوست سر است. بررسی دقیق موها و پوست سر با نور کافی می‌تواند وجود شپش یا تخم‌های آن (رشک) را نشان دهد. رشک‌ها به شکل نقاط سفید یا زرد چسبیده به ساقه مو دیده می‌شوند و با شوره تفاوت دارند. استفاده از شانه دندانه‌ریز روی موهای خیس به شناسایی شپش‌های زنده کمک می‌کند. گاهی وجود زخم‌های سطحی ناشی از خارش یا التهاب پوست سر نیز نشانه آلودگی به شپش است.

علائم شپش سر

• خارش شدید و مداوم پوست سر یکی از اصلی‌ترین علائم وجود شپش است.
• حس حرکت یا خزیدن حشرات روی پوست سر به‌ویژه هنگام شب ممکن است احساس شود.
• وجود زخم‌های کوچک یا قرمزی روی پوست سر به دلیل خاراندن مداوم شایع است.
• مشاهده رشک‌ها یا شپش‌های کوچک چسبیده به ساقه مو نشانه واضح آلودگی است.
• تحریک‌پذیری یا مشکل در خواب در کودکان می‌تواند از دیگر علائم غیرمستقیم شپش باشد.

خواص شپش

شپش از نظر علمی به‌عنوان یک انگل مضر شناخته می‌شود و خواص مفیدی برای انسان ندارد. وجود شپش روی پوست سر می‌تواند باعث خارش، التهاب و زخم‌های پوستی شود. برخی مطالعات نشان می‌دهند که شپش در گذشته به‌عنوان ناقل برخی بیماری‌ها مثل: تب تیفوس نقش داشته است. شپش‌ها تنها از خون انسان تغذیه می‌کنند و به بدن آسیب می‌زنند. بنابراین، حذف و پیشگیری از شپش به‌جای جست‌وجوی خواص آن اهمیت دارد.

درمان شپش سر

• درمان شپش سر با ترکیبی از روش‌های شیمیایی، سنتی و رعایت بهداشت فردی انجام می‌شود.
• شامپوهای ضدشپش رایج‌ترین درمان هستند که باید دوبار با فاصله ۷ تا ۱۰ روز استفاده شوند و همراه با شانه‌زدن دقیق مو با شانه دندانه‌ریز برای حذف رشک‌ها انجام می‌گیرند.
• در طب سنتی، روغن‌هایی مانند: نارگیل، زیتون یا سرکه با ایجاد لایه‌ای روی بدن شپش باعث خفگی آن می‌شوند و سپس، نیاز به شانه‌زدن کامل دارند؛ ترکیب سیر یا پیاز له‌شده با روغن زیتون نیز به‌عنوان روش کمکی توصیه می‌شود.
• شست‌وشوی کامل وسایل شخصی مانند: روبالشی، کلاه و برس با آب داغ برای جلوگیری از بازگشت آلودگی ضروری است.
• در موارد شدید یا مقاوم، پزشک ممکن است داروهای خوراکی را تجویز کند که در کنار این روش‌ها، سریع‌ترین درمان را فراهم می‌سازد.

چگونه تخم شپش را از بین ببریم؟ چگونه شپش را از بین ببریم؟

برای از بین بردن شپش سر، ترکیبی از روش‌های شیمیایی و سنتی توصیه می‌شود:

• جوش شیرین برای شپش، راهکار خانگی برای کاهش چسبندگی رشک‌ها
• جوشانده اسپند برای شپش، با خاصیت ضدعفونی‌کننده و بوی تند
• جوشانده برگ اکالیپتوس برای شپش، با اثر دفع شپش
• حنا برای شپش، ایجاد لایه ضخیم و خفه کردن حشرات
• شامپو ضدشپش و جرمی ساید برای شپش، نابودکننده سریع شپش و تخم‌ها
• پرمترین در محصولات شیمیایی، مؤثر بر کشتن شپش بالغ
• شانه دندانه‌ریز، برای جدا کردن رشک‌ها پس از درمان
• شست‌وشوی کلاه، روسری و روبالشی با آب داغ

 
ترکیب استفاده از درمان‌های خانگی و شیمیایی، همراه با رعایت کامل بهداشت فردی، بهترین روش برای از بین بردن شپش سر به‌طور کامل است.

طول درمان شپش سر

مدت زمان درمان شپش سر معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز است و به شدت آلودگی و نوع درمان بستگی دارد. برای از بین بردن شپش و تخم‌های آن، شامپوهای ضدشپش باید دو بار و با فاصله ۷ تا ۱۰ روز استفاده شوند. در این مدت، شانه‌زدن روزانه موها با شانه دندانه‌ریز برای جدا کردن رشک‌ها بسیار مهم است.

اگر آلودگی شدید باشد، ممکن است نیاز به یک نوبت درمان سوم یا مصرف داروهای قوی‌تر مانند: ایورمکتین باشد. روغن‌ها یا روش‌های سنتی می‌توانند به‌عنوان درمان کمکی به اثربخشی درمان اصلی کمک کنند.

شست‌وشوی وسایل شخصی مانند: کلاه، روسری، روبالشی و برس با آب داغ و بررسی سایر اعضای خانواده برای جلوگیری از انتقال دوباره شپش ضروری است. ترکیب شامپوهای شیمیایی، شانه‌زدن منظم و رعایت بهداشت فردی معمولاً باعث می‌شود درمان در مدت یک تا دو هفته کامل شود.

درمان کامل شپش چند روز طول میکشد؟

درمان کامل شپش معمولاً حدود ۷ تا ۱۴ روز طول می‌کشد. شامپوهای ضدشپش باید دو بار با فاصله ۷ تا ۱۰ روز استفاده شوند تا تخم‌های تازه باز شده نیز از بین بروند. یک‌بار استفاده از شامپو کافی نیست؛ زیرا رشک‌ها مقاوم بوده و ممکن است باز شوند.

شانه‌زدن روزانه با شانه دندانه‌ریز در این مدت برای حذف کامل تخم‌ها ضروری است. با رعایت بهداشت و تکرار درمان، آلودگی معمولاً در کمتر از دو هفته کاملاً برطرف می‌شود.

عوارض ثانویه شپش

شپش سر به‌طور مستقیم بیماری جدی ایجاد نمی‌کند اما می‌تواند عوارضی مانند: خارش شدید و ایجاد زخم‌های سطحی بر اثر خاراندن را به‌دنبال داشته باشد. این زخم‌ها ممکن است دچار عفونت‌های باکتریایی مانند زردزخم شوند و التهاب و قرمزی پوست سر را تشدید کنند. خاراندن مداوم می‌تواند باعث ضخیم شدن یا پوسته‌پوسته شدن پوست سر شود.

 در کودکان، آلودگی شدید به شپش گاهی بی‌قراری، بی‌خوابی یا تحریک‌پذیری به‌همراه دارد. در برخی موارد، تورم غدد لنفاوی پشت گوش یا گردن و واکنش‌های آلرژیک نسبت به بزاق شپش باعث خارش بیشتر و حساسیت پوستی می‌شود. در صورت عدم درمان، این مشکلات ممکن است به ریزش موقت مو منجر شوند. درمان به‌موقع شپش و مراقبت مناسب از پوست سر بهترین راه جلوگیری از این عوارض است.

آیا شپش باعث ریزش مو میشود؟

شپش سر به‌طور مستقیم باعث ریزش مو نمی‌شود، زیرا این حشره تنها از خون پوست سر تغذیه می‌کند و به ریشه مو آسیب نمی‌زند. با این حال، خارش شدید و خاراندن مداوم می‌تواند به ساقه مو آسیب رسانده و موجب شکستگی یا کم‌پشتی ظاهری مو شود. عفونت‌های ثانویه ناشی از خراشیدن پوست سر نیز ممکن است سلامت پوست و مو را تحت تأثیر قرار دهند. در موارد آلودگی شدید، التهاب مداوم پوست سر می‌تواند منجر به ضعیف شدن فولیکول‌ها شود. درمان سریع شپش و مراقبت از پوست سر از بروز این مشکلات جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول شپش سر

1- آیا شپش فایده‌ای هم دارد؟
شپش سر هیچ فایده‌ای برای انسان ندارد و به‌عنوان یک انگل مضر شناخته می‌شود. این حشره تنها باعث خارش، التهاب و گاهی عفونت‌های ثانویه پوست سر می‌گردد. وجود آن صرفاً ضرر بهداشتی دارد و باید درمان شود.

2- شپش تا چند روز زنده می‌ماند؟
شپش بالغ روی سر انسان حدود ۳۰ روز زنده می‌ماند. در این مدت تغذیه منظم از خون سر برای بقا و تولیدمثل ضروری است. بدون دسترسی به خون، طول عمر آن کاهش می‌یابد.

3- شپش تا چند روز بیرون از سر زنده می‌ماند؟
شپش بدون تغذیه از خون فقط ۱ تا ۲ روز می‌تواند خارج از پوست سر زنده بماند. محیط خشک و بدون گرما برای آن کشنده است. بنابراین، احتمال انتقال از سطوح خشک بسیار کم است.

4- شپش تا چند روز روی لباس زنده می‌ماند؟
روی لباس یا وسایل شخصی، شپش معمولاً بیشتر از ۲ روز دوام نمی‌آورد. شست‌وشوی لباس‌ها با آب داغ و خشک‌کردن در دمای بالا، شپش و تخم‌های آن را از بین می‌برد.

5- آیا شپش صدا دارد؟
شپش بسیار کوچک است و هیچ صدایی از خود تولید نمی‌کند. حرکت یا فعالیت آن روی سر نیز برای انسان قابل شنیدن نیست. تنها نشانه حضور آن خارش یا مشاهده تخم‌ها و حشرات است.

6- برای درمان شپش به کدام دکتر مراجعه کنیم؟
برای درمان شپش می‌توان به پزشک عمومی یا متخصص پوست (درماتولوژیست) مراجعه کرد. این پزشکان با تجویز شامپوهای ضدشپش و راهکارهای مناسب، آلودگی را به‌طور کامل برطرف می‌کنند.

سخن پایانی

شپش سر با تشخیص به‌موقع، تکرار منظم درمان، شانه‌زدن دقیق برای حذف رشک‌ها و رعایت بهداشت فردی کاملاً قابل کنترل است. ترکیب درمان‌های دارویی استاندارد با شست‌وشوی وسایل شخصی و بررسی اعضای خانواده، احتمال عود را به حداقل می‌رساند. اگر علائم ادامه یافت یا آلودگی شدید بود، حتماً به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید.

برای تهیه محصولات ضد شپش سر حتماً از داروخانه‌های معتبر مانند: داروکده خرید کنید. داروکده، اولین داروخانه آنلاین دارنده نماد اعتماد الکترونیک پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، با تضمین اصالت، کیفیت و قیمت محصولات در خدمت شماست. کافی است وارد وب‌سایت داروکده شوید، محصول مورد نظر را به سبد خرید اضافه کنید و پس از پرداخت، سفارش خود را در تهران از طریق پیک ویژه داروکده و در سایر شهرها توسط شرکت ملی پست ایران در کوتاه‌ترین زمان دریافت کنید.